31 DE DECEMBRE DE 2008 DARRIÈR JORN DE L'ANNADA
Va plan, soi pas original! Vau profechar que tenèm lo darrièr dia de 2008 per far lo bilanç de l'annada aquesta mia. Gardarai çò melhor per la fin, coma a la telè. Cresi que la causa pièger que m'es arribada, es que me calguèt far lo sacrifici d'una amistat especiala amb Lyssa, ma sorreta virtuala, per la comprometre pas dins la brega sul principi que m'opausava a son paire. Tanpauc m'agradèron sas faiçons de mainada mal acostumada, en particular amb la goja que li fa la cosina, la vaissèla, la bugada, las crompas e li neteja l'apartament, e qu'es a son servici vint-e-quatre oras sus vint-e-quatre e sèt jorns sus sèt, fòra de cada doas fins de setmana. Aprèp, i aguèt aquela puta — vesi pas d'autre mot,— de proprietària que fasiá pas far las reparacions a mon anciana adreça e que ça que la quitava pas d'aumentar lo loguièr. Vertat es que lo monde irresponsable e cupid m'afolisson mas aquela passèt l'òsca e me caguèt l'autonada, o la semicalada, coma se ditz a la Val d'Aran. Del latz positiu, i a dins d'abòrd mon projècte personal qu'enança plan. Ara fa vint-e-cinc meses que i trabalhi dessús e se ma vida privada ne patís un pauc, soi segur que ne val lo còp. Es pas de temps perdut. E puèi, aqueste site qu'atrai una audiéncia cosmopolita per una lenga que se morís, e que sortís primièr al cercar amb Google, Ask o Yahoo. Pr'aquò, çò que mai me fa gaug son las personas qu'ai encontradas, Daiane, Liliane o mai Èric mas subretot Asia, que ja me'n fisi fòrça.

NOVETAT: ARA PODÈTZ FAR MOTS EN CROTZ EN OCCITAN SUS AQUESTE SITE!

30 DE DECEMBRE DE 2008 ISRAÈL E PALESTINA SON SUS UNA NAU...
Encara un còp, Israèl bombarda la Benda de Gaza. Encara un còp, los tiraires emboscats de l'Hamas, çò solon dire los jornalistas, replican amb roquetadas. Encara un còp, los lidèrs mai endemoniats del mond arab cridan son asirança de l'estat ebrèu. Encara un còp, l'Ònu pròva que servís pas a res. Encara un còp, de femnas veladas vèrsan lagremas sul còs inanimat de sos filhs. Encara un còp, los abitants de las vilas limitròfas an paur de sortir de l'ostal. Encara un còp, d'òmes en colèra bramaràn lo tacbir. Encara un còp, creisseràn l'antisemitisme e l'islamofòbia. Encara un còp, los belligerants faràn una trèva per daissar passar los secoristas. Encara un còp, coparàn l'alt-al-fuòc per se mièlhs tornar entretuar. Quin agarrís l'autre? Qual a començat aquel excès de violéncia que sembla pas de se voler acabar? Cadun a sa teoria. En general, soi del costat dels palestinians que li cal una tèrra ont viure en patz e liures, un país plan bolat ont abalir sos enfants, ont se construire un avenidor tranquil e segur. Mas dempuèi qu'un partit qu'apèla a la mòrt dels josieus e que l'article 22 de sa carta afirma que los sionistas son responsables de las revolucions francesa e russa, del colonialisme emai de las doas guèrras mondialas,— contraròtla lo cinquanta uèch del cent del parlament, me preni a pensar que lo quite monde assetjat considèran que la sola solucion al conflicte se tròba dins l'exterminacion pura e simpla dels assetjaires. Aquò me pòrta lo mai de pena...

29 DE DECEMBRE DE 2008 SEULS TWO
Aqueste aprèp-miègjorn, me soi agachat un film dels amusarèls que s'apèla "Seuls Two", un jòc de mòts sus l'expression francesa "tous seuls" (solets) en verlan, qu'es un biais de parlar pròpri als barris populars de París e que consistís en intervertir las sillabas o las paraulas. Conta l'istòria d'un flic dels metòdes d'investigacion tras qu'originals e que sos collègas se'n trufan. Son enemic jurat — e l'unic fòcus de sa carrièra,— es un gorimand local qu'empacha la capitala de virar redond. Lo cat e la mirga. Aqueste caça aquesta; aquesta fugís aqueste. Bon, cerquetz-i pas qué que siá de complicat qu'es pas una òbra d'art que si de bon temps! Eric, lo mestís, e Ramzy, l'arab, vos fan rire a peta-pèl sens ne dire gaire. Son coma dos mainatges dins de còsses d'òme. Pareisson d'aver lo cervèl montat al revèrs. Tenon pas jamai son seriós: badan, quequejan, fan semblant d'èsser los cons que son pas ges. De mai, son d'amics dins la vida vidanta e aquela complicitat, an pas besonh de l'inventar que se vei plan. Es pas d'umor anglés, sofisticat e caustic. Es pas d'umor american, sarcastic e satiric. Es pas d'umor gallés, escatologic e sexual. Es diferent, franc baug. Se cal daissar lo cinisme e lo fàstic de costat per se congostar veraiament de la sabor unenca d'aquel parelh de farsejaires que sa sola preséncia muda la rotina d'una scèna rodada mila còps en òda a la jòia al segond gra comic. E ja qu'Omar e Fred, l'autre coble infernal, i se fican, lo plaser es exponencial!

QUALQUES UNES DELS IMATGES MAI FÒLS DE "SEULS TWO"
            

28 DE DECEMBRE DE 2008 QUAND RAUBAVI III
Èrem doncas dins la vesprada d'un dimècres autonenc, sus la plaça del mercat del vilatge d'Aigalièras. Veniái de terminar l'entraïnament setmanièr de judo. Quant al Fabien, fòra la bicicleta, fasiá pas cap d'espòrt. Cossí que siá, sus aquel fieiral se trobava una botigueta — una especiariá que lai se podián crompar tota una framatalha de causas qu'èran de necièra pels estatjants mens joves e movedisses d'aquí,— qu'èra tenguda per una vielhòta. E mon amic ja ne coneissiá las abituds. Quand i dintrèrem, i aviá pas arma creada. La chòpa èra tranquilla. Cal dire qu'a l'epòca, aquel canton de Provença èra encara relativament esparnhat pel torisme e la colonizacion vacancièra dels parisencs. I s'ausissiá parlar occitan per carrièras. La lenga dels aujòls balhava de còr al país. Bon, ieu amb lo companh nos endralhèrem cap al banc de la mercanda, qu'èra al solièr d'ennaut a agachar una seria televisada en tantarra. A l'entendre la campaneta de la pòrta, nos aviá lançat de luènh un doble "Arribi!" Aquò nos daissèt léser de se gorjar las pòchas de sucrariás. Ela èra lenta e longassa e fasiá cruissir las grasas de l'escalièr a cada pas. Li falguèt una eternitat per venir fins a nosautres. Mentretant, aviam pausada innocentament una barra de chocolat chascun sul taulièr. Fin finala, l'anciana i èra. Ja qu'èrem a la raubar, èrem meloses e plan apreses. La cortesiá fa doblidar la vergonha. E volètz saber? Per nos mercejar, ela nos donèt una manada de bonbons.

27 DE DECEMBRE DE 2008 بینظیر بھٹو
Uèi es l'aniversari de l'assassinat de la politicaira paquistanesa Benazir Bhutto, a l'atge de cinquanta quatre ans. Per ieu, ela representava fòrça, ja qu'èra la primièra femna al cap d'un estat maometan e fins ara la sola que i aguèt dins son país, que lai dos còps menèt lo govèrn. Nascuda dins una familha musulmana e rica de Karachi, la capitala economica, aguèt la bona escasença d'estudiar dins las melhoras escòlas que l'argent pòt ofrir, del Convent de Jèsus e Maria a dos dels collègis angleses d'Oxfòrd en passant per l'universitat americana d'Harvard ont daverèt un bachelierat en arts. Aprèp lo penjament de son paire — que son partit prodemocratic geinava lo regim militar que veniá de prene illegitimament lo poder,— en 1979, dos de sos fraires defuntèron, tanben victimas de murtres. Ça que la, aquò faguèt pas qu'afortir sa determinacion e quand lo pòble balhèt a son PPP la màger part dels sètis a l'Assemblada nacionala, ela comencèt de reformar las institucions, las modernizant per d'unes, las occidentalizant pels autres. Abans l'atemptat que li costèt la vida, aviá promés de luchar contra la discriminacion que son sèxe patís als nivèls social e sanitari, e notablament d'abolir las leis islamicas eissidas de la shari'a en vigor. Pr'aquò aviá agut sostengut los talibans d'Afganistan abans de los condemnar. Existisson enfin tot un fum de dobtes a prepaus de sa fortuna que se montariá a tres quarts de miliard d'èuros.

26 DE DECEMBRE DE 2008 ESCROCARIÁS
I a mai d'un biais de se caçar la vida malonèstament. Res qu'aicí a Rodés, entre los menestrals que coneissi, ne vesi tot un fais. Citarai pas de noms. Vos vau contar simpletament los metòdes utilizats pels mens escrupuloses d'eles. En mai de se ganhar de temps e d'argent, comprometon la seguretat de sos trabalhs. Mas ja que d'unes que i a ròdan en copès de pus de cent mila èuros, la consciéncia professionala sembla d'èsser lo darrièr de sos pensaments. Començarai amb aquel plaquista qu'es tengut de botar de lana de veire entre lo mur e lo placoplastre per isolar termicament l'edifici e que per qualques sòus de mai a la fin del mes, ne fot sonque a las extremitats per donar l'impression que n'i a de pertot. Contunharai amb aqueles menusièrs que fixan pòrtas e fenèstras dins la baquelita a la plaça de dins l'alumini. Vertat es qu'aital es fòrça pus rapid mas cal dire qu'aquò fa pas qu'ajudar lo freg a contornar l'espessor del veiratge. N'existisson d'autres que còtan pas cap los quadres e qu'alisan pas la silicòna, çò que la rend ineficaça e li fa doncas pèrdre sa garantida tecnica. Un concessionari dels plan recabalats demanda a sos mecanicians de copar scientament pèças del motor quand un client fa revisar sa veitura. Sens oblidar los electricians qu'engainan pas los fils, los plombièrs qu'estancan mal los tudèls exprès per far las reparacions pus tard, ni los arquitèctes que se renòvan l'ostal sul compte de mercats publics...

AÜRÓS ANIVERSARI, KAREN!


25 DE DECEMBRE DE 2008 DOSSIÊ RORAIMA IV
Lo major Gomes n'èra pas a son primièr còp. Del temps qu'èra encara luòctenent, la justícia l'aviá ja condemnat a mai de vint-e-cinc ans de preson per viòl de menoras. Ça que la, aquel afar l'empachèt pas d'èsser promogut dins la polícia militara e subretot, de contunhar d'abusar d'enfants. La tecnica emplegada èra sempre la meteissa: los pervèrses s'atacavan a mancipetas al sortir de l'escòla. Li parlavan, li ofrissián lo tipe de cadèus qu'agradan a las mainadas, creavan un ligam de fisança e pauc a pauc se'n fasián d'amigas, las tornavan menar a d'elas en veitura fins a far la causa amb las victimas. Una d'elas, qu'a comptar d'aquí foguèt menaçada coma las autras per s'espandir pas a degun, fugiguèt de l'ostal e s'escondèt per mièja setmanada abans d'èsser trobada pels seus. Una maire, que sas doas filhas tombèron dins las mans dels pedofils, conta qu'a l'ora de o aprene tot al comissariat de la vila, de tant que l'onta e lo desespèr l'aclapèron, se lo sòl li s'èra dobèrt jols pès, al solide i seriá tombada dedins. Encapa totjorn pas cossí qualqu'un qu'a tant d'argent e que se pòt crompar l'amor e la companhiá de las femnas pus beròias, a besonh de forçar d'èssers tan joves. A la question: "Ara siás contenta?", una de las ninetas gròssas respond: "Mai o mens. Non. Mon sòmi? Viure aürosa. Estudiar, far la mestrèssa. Marrés." S'estima que l'un del cent dels adultes sexualament actius es un ragassaire... Òu, e bon Nadal!

24 DE DECEMBRE DE 2008 DOSSIÊ RORAIMA III
L'episòdi que mai trebolèt la polícia federala es quand Lidiane Foo menèt la quita filhòta de sèt ans emai una seuna amigueta de la meteissa edat dins la gola del lop, a saber en cò del governador. Lo truand embarquèt las pichonetas e la macarèla dins son quatre-quatre de luxe cap a un motèl ont las escolanas s'amaguèron sus la banqueta de tras per èsser pas vistas pels emplegats. Darrièr lo reportatge, lo procuraire general, qu'es un dels pus implicats e que temptèt de fugir per avion fins a Manaus o Belém, foguèt destituit de son títol e de son salari mesadièr de catòrze mila reals, quicòm coma sièis mila èuros nòstres. Segon los enquestaires, fasiá almens una decennia qu'esplechava sexualament de menoras. De còps que i a, n'encontrava tres dins l'una jornada. Tot aquò amb la complicitat d'una intermediària que los escrupuls l'arrestavan pas e de parents tant indignes coma desanats d'argent. Se ditz que l'entremeteira tocava de quaranta a cent trenta èuros per convéncer las unas vint mancipetas abusadas pel malhum e qu'elas a son torn recebián qualques sòus pel servici. De segur, las verges èran pus caras. De mai, a l'ostal d'un autre d'aqueles pervèrses, los investigadors trobèron mantuna fòto de natura pornografica lo metent en scèna amb son esposa a far l'amor ben davant son enfant d'a pro pena tres ans. Aquí ont mena un mond ont la picalha esclava l'ignorància dels paures al vici dels micuts...

23 DE DECEMBRE DE 2008 DOSSIÊ RORAIMA II
Una de las victimas d'aquel malhum de monstres, qu'a tocat lo verrolhon a solament tretze ans d'atge e viu desenant dins la vergonha, contèt çò que se passèt a l'arribar dins la cambra de l'ostalariá. D'en primièr, Lidiane, la proxenèta joveneta, li demandèt de tombar los vestits mentre comolava la banhadoira. Puèi, l'òme e la filheta i dintrèron sens qu'aquesta aguèsse consciéncia de çò que s'escasiá. Ela aguèt paur perque son amiga li aviá promés que lo monsen li anava pas far fringas e lo desconegut ja la chaspava. Ela gausèt pas protestar e lo pervèrs la forcèt. Ara qu'es prens, la domaisèla encara encara lo problèma de saber se se vòl gardar lo nenet o non. La lei brasilièra, que coma l'irlandesa o la polonesa enebís l'avortament a sas ciutadanas, l'autoriza de manièra excepcionala quand s'agís d'un violament o dins lo cas aqueste de pedofilia. La paura pichona e sa familha catolica devon causir entre sacrificar l'adolescéncia e los estudis de la maire e tuar un creaturon. Un autre dilèma èra lo dels policièrs que son ròtle èra d'amassar pròvas contra los gorrins. Coma o explica lo responsable de la se-disent operacion Arcanjo, per eles aquò èra siá ne prene un sul fach e roïnar cinc meses d'enquèsta, siá reculhir lo mai possible d'elements a carga contra l'ensemble dels criminals per que ni sa posicion sociala ni son compte en banca empachen pas lo trabalh de la justícia. Totes son estats arrestats. Mas doas mancipetas son gròssas...

22 DE DECEMBRE DE 2008 DOSSIÊ RORAIMA
Roraima, l'estat mai al nòrd de Brasil, es al còr d'una istòria sorna de malhum pedofil qu'implica qualques unes dels notables pus poderoses d'enlai, entre autres lo procuraire general Luciano Queiroz e Valdivino Queiroz da Silva, un òme d'afars plan ric de la capitala Boa Vista. Coma o se pòt veire sus aquesta captura d'ecran d'una vidèo d'espiament, Lidiane do Nascimento Foo — que ni per èsser pas qu'una adolescenta èra tanben la macarèla de las mainadas abusadas,— cochava d'escolanas d'entre sèt e tretze ans cap a l'ostal de personalitats localas contra d'argent. Puèi, lo client menava la drolleta innocenta dins una cambra de motèl abans de la daissar filar dins un barri de la periferia urbana amb las mans plenas de joguets. Las pauras victimas, de soca sociala tras qu'umila, se rendián pas compte del seriós de la situacion. Per elas, se prene per exemple un banh escumós amb lo sénher que li balhava la monaca o l'orset èra pas tan grèu, ja que son amiga mai granda los acompanhava. E cossí far? Lo quite Raimundo Ferreira Gomes, que fasiá lo major de la polícia militara, èra un dels caps d'aquela pega sexuala. Profechava sa posicion per aver de relacions carnalas seguidas amb mai d'una menora e ne vendiá regularament als pervèrses del país, coma lo dich magistrat, entrepreneires, foncionaris e politicaires. Alara que lo monde despensan per Nadal, ieu m'oblidi pas que d'enfants se donan per una peteta e d'aiga cauda.

"QUI NO SAP ESSER CHANTAIRE" DEL TROBADOR GASCON JAUFRÉ RUDÈL
Qui no sap esser chantaire
Laire,
Quant aug los vergiers sonar
Clar
E quan son per tot mesclat
Prat
E·l rozatz del matin s'espan
Blan
Sobre l'erba josta·l sauza.

Non aus semblan ni vejaire
Faire
Qu'eu l'am, ni l'aus desamar,
Ar
Q'en amor son drut intrat
Fat
E·il fals amador ab engan
Van
Cui Amors engan' e bauza.

Non es reis ni emperaire
Gaire
Que l'ause·l mantel tochar
Var,
Ni far q'agues acatat
Grat;
Ric me fai la noig en somnjan
Can
M'es vis qe mos bratz l'enclauza.

Lai m'irai e·l seu repaire,
Laire,
Em peril qom de passar
Mar;
Si de mi no·l pren pitat,
Bat
Fer freg. Las! tan la vau pregan,
Qan,
Qe ja de leis no m'en jauza!

Si no·m vol amar m'amia,
Dia,
Pos eu l'am, s'il m'amara
Ja,
Q'eu sui al seu mandamen
Gen,
E·il serai, si·m vol retener;
Vei
Li dirai, q'atressi l'auza!
Qui non sap èsser cantaire
Laire,
Quand ausissi los vergièrs sonar
Clar
E quand son pertot mesclats
Prats
E que lo ròs del matin s'espandís
Blanc
Dessubre l'èrba jol sause.

Non gausi semblant ni vejaire
Faire
Que ieu l'aime, ni la gausi desaimar,
Ara
Qu'es l'amant tròp amorós
Fat
E que lo fals aimador amb engan
Va,
Qu'Amor enganan e trompan.

Non i a rei ni emperaire
Gaire
Que li gause del mantèl tocar
Var,
Ni far qu'aguèsse acaptat
Grat;
Ric me fa la nuèch en somiant
Quand
M'es avís que mos braces l'enclausan.

Lai m'irai en lo seu repaire,
Laire,
En perilh coma de passar
Mar;
Se de ieu non li pren pietat,
Bati
Fèrre freg. Las! tant la vau pregant,
Pr'aquò,
Que ja d'ela non me'n gaudissi!

Se non me vòl aimar ma mia,
Diga,
Ja que ieu l'aimi, ela m'aimarà
Lèu,
Que ieu soi al seu mandament
Plan,
E o serai, se me vòl reténer;
Verai
Li dirai, qu'aital l'auja!

21 DE DECEMBRE DE 2008 QUAND RAUBAVI II
Mon amic Fabien èra lo filh solet de parents separats e dieumercés aquela situacion malastruga, cadun d'eles se batiá per se'n ganhar l'amor. Per aquò far, li crompavan çò que li agradava: las darrièras cauçaduras d'espòrt a la mòda, los darrièrs CDs — qu'èran tanben los primièrs que vesiái endacòm mai qu'al supermercat,— los darrièrs vestits de marca... en brèu, levat l'estabilitat afectiva dels seus, o aviá tot mai que los autres. Un jorn, me mostrèt un catalòg de linjariá femenina qu'aviá pres a son paire. A l'epòca, i aviá pas encara d'internet, en particular per el emai ieu, e per dos adolescents libidinoses, aquò èra pus preciós qu'un tresaur de piratas. Per se lo far raubar pas, l'aviam amagat jos una pèira dins la capèla abandonada d'Aigalièras, al pè de las Aupilhas. I anavam cada fin de setmana entà remirar las formas perfièchas de las manequinas e raivar de las aver al lièch. E puèi, al cap de qualques minutas, tornàvem encambar las nòstras bicicletas e fasiam lo torn dels verdièrs del país per tastar las fruchas deliciosas de la tèrra e del solelh. Èra un temps senhat. Ça que la, nos faliá mai. Per tan sèxis qu'èran, de veire de sostens, de culòtas, de bustièrs, de debasses e de vespièras nos bastava pas. Voliam d'accion. Ja que, coma o ai precisat de per abans, mon companh aviá restat a la capitala francesa, èra ben pus finàs que ieu per çò qu'èra de panar causas dins las botigas sens se far dessobtar. M'ensenhèt cossí far.

20 DE DECEMBRE DE 2008 QUAND RAUBAVI
Quand aviái catòrze ans e que començavi de m'interessar a l'autre sèxe, abitavi en Provença, entre Avinhon e Cavalhon. Per dire la vertat, èran puslèu las femnas de papièr que tafuravan mon esperit d'adolescent — e la rèsta del còs,— e non pas las filhas del collègi. E puèi, me brembi de la primièra que se gausèt sarrar de ieu d'aquel temps. M'avián avisat que li agradavi e que cercava de sortir amb ieu. Èra dins una classa diferenta. Alara quand un bèl dia se venguèt sèire sul banc de la cort prèp de ieu, que me soriguèt e que me demandèt cossí anavi, aguèri paur d'ela e coma un animal nafrat, l'instint me butèt a me defendre del dangièr. Òc, i a perilh pièger qu'una domaisèla amorosa mas aviái pas encara tròp de practica en la matièra e la mandèri pàisser sulcòp. Quina vergonha per la paura d'ela: aimava un cretin sens còr! Jamai tornèt pas me parlar. Dins totes los cases, çò que me pivelava èra pas la realitat. Bavavi davant la cantaira italiana Sabrina. Ela ocupava mos sòmis banhats. Me crompavi sas caissetas sonque per aver de fòtos d'ela. Coleccionavi las revistas musicalas que ne tractavan. Mas aquò sufisiá pas gaire. Me'n caliá sempre mai. Gràcias a Dieu, mon bon amic Fabien, qu'aviá demorat a París e qu'èra lo minhòt de l'escòla, coneissiá l'afar sul cap dels dets. Aviá potonadas la màger part de las polidas mainadas de la gàbia. Sus la boca e quitament amb la lenga! Èra un òme, mon companh...

19 DE DECEMBRE DE 2008 LA LENGA OCCITANA
L'occitan m'encanta. I sembla d'aver un mot per cada causa, un vèrb per cada gèst, un adjectiu per cada emocion, cada sentiment, cada impression. Cresètz que fau de fum? Volètz d'exemples concrets? È ben, aicí-ne: una regardèla es un plaser sonque pels uèlhs coma Scarlett Johansson o Jessica Alba, o mai Clara Morgane per mon collèga de trabalh. Quand una gota de pluèja o lo còdol getat per un mainatge fosic daissa una mena de cercle que s'espandís de per dessús l'aiga tranquilla d'un estanh, aquò se sona un redondèl. Quand un uòu tomba per tèrra, non fa pas que s'esclafar: s'escagolha. Quand una monon se pren per un brau e monta una autra feme, pèrd son temps e se ridiculiza, va plan, mas tanben taurèla. Qual s'assopís segut bèca. Qual pèla un alh, una castanha, una notz, una patana e de peses l'escacota, la boira, la rascala, la peluca e los desgruna respectivament. Una ventada acompanhada de nèu s'apèla una ecirada. Una persona que li agradan los dròlles es enfantonièra. Una veitura qu'acaba dins lo valat es bartassièra. De vin negat es d'aigarada e de cafè pas pro fòrt es de passeta. Un politicaire que saluda tot lo monde es un tòcamanetas. Lo formatge de vaca a per nom la toma; lo de feda es lo peralh e lo de cabra es lo cabecon dins lo sud e lo chabichon dins lo nòrd del país. Fin finala, un poton de nenet es una babeta mentre qu'un d'amor es una caranchona. La lenga nòstra "val mil tans qu'eu non sabria dir"...

18 DE DECEMBRE DE 2008 LAS CALENDAS
Una de las causas que mens m'agradan a prepaus de las calendas, aquò's que las carrièras s'emplenan d'una fola de monde que se'n van degalhar l'argent de l'annada en vila coma s'èra la fin dels tempses. Son pas tant las crompas que i fan coma son nombre e la frenesia de consum que sembla de portar cadun d'eles, que me desrengan. Ja que soi mièg agorafòb, de me trobar aital mesclat a tot un fum de desconeguts me daissa un bocinet embatumat. E puèi, m'es avís qu'aqueles sortisson pas jamai de l'ostal que per acaptar los presents nadalencs als pichons. D'un còp, ven impossible de se gandir al supermercat en veitura sens i passar la vesprada e quitament a pè, s'enfonilhar per entre las carretonas e las familhas que se tenon per la man dels dos bands de las botigas de paur de se pèrdre, a quicòm d'una traversada de prat de minas. Ieu que solet camini pron aviat e qu'en general sabi plan çò que me cal, revèrti un esquiaire dins un eslalòm uman sarrat. Alavetz i meti de grais d'endura e me disi qu'en genièr serà de fòrça melhor far las provisions e l'Euromillions. Òc, las gents son l'encontrari dels orses: es d'ivèrn que se desentutan. Mas es pas la flaira del salmon nimai del mèl que las desentrauca: es la publicitat intensiva a la television, dins los jornals e benlèu tanben l'abitud. Al veire los cadèus que tornan al vendeire fauta de plaire, me rementi quand e quand l'irange e lo talhon de pan sucrat de ma maire e de sos sièis de frairada.

L'AN PASSAT A LA FÒLA FÈSTA LANDESA DE GARLIN, PRÈP DE PAU


17 DE DECEMBRE DE 2008 A VIDA É TÃO FÁCIL PRA QUEM NÃO A VIVE
La vida es tant aisida per qui la viu pas... Aquò's lo títol d'una cançon dels Móveis Coloniais de Acaju, un grop d'ska brasilian. Cada còp que legissi aquelas paraulas, sosqui de çò que dison los que i coneisson pas res als suicidats. Quand mos parents s'installèron dins Tarn, al mièg de l'annada escolara, aviái catòrze o quinze ans. Anavi al licèu d'Albi. Las primièras setmanas foguèron dificilas. Veniái de pèrdre mos grands amics de Provença, Fabien, Gaël e Jean-François: èrem coma los cinc dets de la man, levat que nos mancava lo poce. Cossí que siá, èri sens degun mai. Fasiái lo morre. Non pas que mos camaradas de classa m'ignoravan, al contrari, èran curioses de ieu e vist que m'èri ja fach lo melhor en francés emai en anglés, se demandavan qué mena d'aluserpit li èra tombat dins los braces. I aviá pas qu'un gus que me fasiá pas cagar. Èra diferent. E puèi o aviá tot: èra polit, popular e son amorosa èra tant intelligenta coma bèla. Pr'aquò, un matin venguèt pas en cors. Mas aviá una bona rason: èra mòrt. S'èra tuat. Lo fusilh de caça de son paire aviá fach l'afar. S'èra segut, s'èra ficat lo canon dins la boca, aviá fach fuòc. Una bala, una vida. Una arma, una arma. Lo tust foguèt terrible. Perqué doncas aviá aital terminats sos jorns? Èra pas flac, èra pas coard, èra pas fòl, èra pas sol. Los seus s'anavan separar. Aquí lo motiu. Sempre batalhavan. N'aguèt son sadol. Mas volètz saber? Me pòdi pas sovenir de son nom. Ai vergonha.

16 DE DECEMBRE DE 2008 FRANKREICH ÜBER ALLES
Quand un jornalista exagonal descobrís qu'existís quicòm mai al país de la sambà que Gilberto Gil e Chico Buarque, la resulta es catastrofica. Aicí mai qu'alhors, lo ciutadan mejan viu de luòcs comuns. Li es de fòrça mal creire que lo mond gira pas a l'entorn de la torre Eiffel. Aquestes jorns, se fa la promocion de dos rapaires brasilièrs, Cidinho e Doca, que son venguts celèbres gràcias al film "Tropa de elite". Son títol mai famós — aquel mesme que passa a la television gallesa,— es estat faidit de las ràdios sudamericanas perque fa l'apologia de la dròga, de la violéncia organizada e del crim dins las favelas. Mas va plan: los francimands riscan pas de comprene! Ja que lo cronicaire legís lo mot "barulho", que significa bruch, coma se s'escriviá "barruió", vertat es que s'òm vòl far pèrdre tota sa musica a una lenga, latina o pas, i a pas que de la far prononciar per un parisenc. Mancarà pas. Fins al nom dels personatges de las serias americanas o alemandas, los càmbian. Es pas pro de doblar las voses originalas: li cal francisar lo pauc d'exotisme e d'originalitat que rèstan. L'ipocrisia va tan luènh que rebatejar d'arabs dins una òbra orientala seriá considerat coma de racisme. Lai ont es normal, emai impausat per las cadenas tan privadas coma publicas, de trocar un Hans per un Jacques, far çò meteis amb un Karim pausariá problèma. França es fondamentalament xenofòba: li agradan los estrangièrs sonque quand abandonan son identitat pròpria.

15 DE DECEMBRE DE 2008 D'ÈSSER D'ÒMES E DE FEMNAS
Avèm plan bonastre d'èsser d'òmes e de femnas. Soscatz-i per un sàssic. Lai ont la màger part, si que non totes los autres animals foton sonque per assegurar la subrevivença de la raça e téner sa plaça dins lo cicle natural de las causas, lo genre uman se pòt permetre lo luxe de far l'amor. Avèm assortida la foncion primària de reproduccion de la nocion de plaser sexual. En mai de durar pus de temps — pas verai?— l'acte s'acompanha de la consciéncia de la preséncia e dels besonhs de la segonda mitat. Aquò pareis tras que normal mas o es pas ges. Es un privilègi de la nòstra espècia. Tanben sèm sofisticats. Vòl dire qu'en mai d'aver l'escasença d'èsser pron intelligents per encapar e resòlvre los problèmas nòus, sèm dotats de paraula: nos exprimissèm tant oralament coma per escrich. Passam messatges, ne daissam; exteriorizam nòstres sentiments sens bolegar ni cridar. L'èime que nos caracteriza es una arma fòra comun contra la violéncia de l'instint. Sèm d'artistas: contam, cantam, pintram, pensam e pregam. Musiquejam. Bastissèm. Destriam lo ben del mal. Nos fisèm o pas. Sabèm lo bèl. Estimam. Cercam d'ont venèm, ont anam e perqué. Mai doas personas que se coneisson pas e que parlan pas la meteissa lenga an ça que la la possibilitat de s'entendre. Lo comportament, la postura del còs, un agach, un sospir... traïsson l'estat d'esperit. E puèi i a lo sorire. Universal, unic. La votz del còr. Val pas res que lo prètz de la patz.

14 DE DECEMBRE DE 2008 NO FUTURE
Una setmana petanta aprèp lo murtre d'Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος, un adolescent d'a pena quinze ans, per un policièr grèc de la palheta una mica tròp facila, las violéncias d'Atenas pareisson pas de voler mermar. Delànet, un grop de joves agarriguèron lo comissariat de l'assassin mentre d'autres botavan fuòc a tres bancas, capvirant veituras e vandalizant botigas jos las bombas lacrimogènas e fumigènas de las tropas especialas de la seguretat civila. S'aquò pòt remembrar las revòltas qu'aguèron luòc en 2005 dins las grandas vilas francesas en reaccion a la xenofobia latenta dels poders politic, economic e mediatic — lo trident infernal qu'a remplaçada la forca maldita de la fòrça militara e de la religion,— i fal tanben veire l'expression d'un malestar cronic de la generacion novèla europenca qu'assistís a la descasença de la societat modèrna emai a la pauperizacion subta e brutala d'una brava part dels trabalhaires. Un emplec permet pas pus de se ganhar la vida: ajuda simpletament a crebar pas. Entre temps, los rics contunhan de s'emplenar lo pòrtamoneda e totes aqueles que refusan d'agachar la vertat en fàcia, se prenon un segond crèdit per remborsar lo primièr, puèi un tresen per amortesir aquestes. La joinessa es venguda la man d'òbra a estraç de mercat dels patrons. Crisi financièra, crisi ecologica, crisi alimentària, crisi demografica, crisi democratica, crisi creativa, crisi morala... Ont es passat l'espèr?

13 DE DECEMBRE DE 2008 SOPHIE DUCASSE, KARIMA CHARNI E DAPHNÉ DESJEUX
Se coma a ieu vos agrada d'escotar de musica e d'agachar la television numerica terrèstra, benlèu que tanben coneissètz aquelas emissions que son presentadas respectivament per doas brunetas e per una mestissa espelofida coma los afros de las annadas setanta. An fòrça en comun: son dinamicas, polidas, risentas, cort vestidas e completament, implacablament e despietadosament estupidas. Mas aquò's la mòda: l'intelligéncia se pòrta lo mai luènh possible del cervèl e lo pus prèp possible del bota-en-trin, mas pas del costat del còr. Lo monde son venguts çò meteis que los produches qu'ocupan las estaudèlas dels supermercats: tan plan embalats que lo plastic e lo carton fan la mitat del prètz e los tres quarts del rafatum; comols de colors, de messatges que vos asseguran que son çò melhor que i a; sarrats, alinhats sul davant en plen lum; sens posca ni deca aparenta; a vista de nas, a posita, totes egals, esperant d'èsser crompats per qu'òm los remplace per d'autres a pena mai recents. O vesi cada còp que vau en vila, en particular aquestes jorns que las gents degalhan son argent dins de cadèus tan costaires coma cujan aimar sos destinataris. Dins gaire, aquel mesme tropèl de consumeires se batrà dins las botigas per un pul en sòlde. Vira, torna, nòstras tres ninòias de l'ochen art destrian pas la lenga castelhana de l'italian, traduson l'anglés coma una vaca espanhòla e mancan crudèlament d'esperit e d'imaginacion. Siá bèla e cala-te?

AI FACH UN SÒMI...

Letra d'en Sárközy als pòbles de França: "Mos cars compatriòtas, mentre lo mond commemòra uèi lo seissanten aniversari de la Declaracion universala dels dreches de l'Òme, e coma President de la Republica francesa votat pel pòble e per lo servir, ieu, Nicolas Paul Stéphane Sárközy de Nagy-Bocsa, m'engatgi a far respectar los de las minoritats lingüisticas que fan la riquesa e la fiertat de nòstre bèl país. Far istoric e radiant de la libertat del ciutadan, França s'èra fins ara mostrada indigna de l'eiretatge gloriós d'aqueles que dins d'autres tempses s'èran batuts per semenar la grana dels ideals democratics qu'avèm pas pus quitat d'en culhir los fruches. Es pas mai ora de negar ni d'ignorar. Lo jacobinisme es mòrt: enterrem-lo de prompte. Es pas jamai tròp tard per far plan. Fauta de poder esfaçar la traça de tant e tròp de nafras obèrtas, totes amassa temptem desenant d'adobar lo mal qu'an causat les estrategias politicairas del passat. Serem çò que farem. Tre lo ser aqueste, del còrse a l'occitan, del basc al breton e de la Bastilha en Güaiana, tornarem balhar a las lengas nacionalas sa plaça justa, a saber en primièra linha de la lucha de cadajorn contra l'ostracisme, sul front del combat nòble contra l'obscurantisme. Ensajàvem ja d'aparar la natura; d'ara endavant prendrem a prètzfach de celebrar la nòstra. Libertat, egalitat, fraternitat, a de bonas." Puèi me desrevelhèri. La societat aviá pas ges cambiat. Ieu tanpauc cessarai de cridar...

12 DE DECEMBRE DE 2008 VIATGE DE PEL MOND
Dempuèi qualques jorns, ai installat un sistèma de traçatge dels visitaires. Cada còp que qualqu'un se connècta a mon site, e dieumercé son adreça IP, m'es possible de saber d'ont ven, de quin país e de quina vila. Mas i a mai: lo rapòrt del programa me dona d'entresenhas remarcablas coma lo sèxe probable, l'atge aproximatiu, la raça e quitament l'umor de chasque invitat. De segur, es pas forçadament precís. Es a l'estudar las paginas que mai li agradan que se determina se s'agís d'una femna o d'un òme, d'un jove o d'un vièlh, d'un blanc o d'un negre... M'informa tanben subre çò que lo menèt aicí. S'èra una cèrca, me dona los mots claus emplegats. S'o èra pas, me ditz se MonOccitània fa partida dels favorits de l'internavegaire en question. E quant de temps a demorat en cò meu. Per malastre, ni per èsser comptabilizadas, la mitat de las vistalhas son pas analisadas. N'i a ça que la pro per se mainar que los tres cinquens son de femelam e los dos tèrces son pas franceses. Aquò me plai fòrça: ai l'impression de viatjar: Polonha, Japon, Kenya, Argentina, Anglatèrra, Itàlia, Finlàndia, Grècia, Canadà, Russia, Austràlia... fins a la bèla nacion de nòstres fraires e sòrres catalans. Quand n'ausissi que i fan una crotz fàcia a l'intransigéncia emai a l'ignorància del govèrn parisenc per çò qu'es de las lengas qu'ara son minoritàrias, me pòrta solaç de veire que d'amics del mond entièr s'interèssan a una cultura que s'obstina a morir pas.

IEU SUL BALCON DE MON ANCIAN APARTAMENT UN JORN QUE FASIÁ FREG


11 DE DECEMBRE DE 2008 LOS PREJUTJATS
Aquí qualques petits conselhs entà se far passar pel cretin qu'òm es pas. Per començar, trapatz un o mai d'un con. Mas mèfi qu'aquò vòl pas dire qualqu'un qu'a pas faches d'estudis. A l'encontrari! Pareis que d'ont mai òm a de diplòmas, d'ont mens òm fa servir la comprenèla. Cresi que las gents simplas son sovent pus rasonablas e sincèras quant al vejaire que los micuts e los pretenduts sabents. Un jorn qu'èri convidat en cò d'amics de mos parents, i aviá una femneta pimparèla e tròp perfumada per aver bona flaira. Èra nauta, blonda e prima. Son marit l'adorava. Èra infirmièra. Al cors del repais, conversèrem subre un reportatge que totes aviam vist e que tractava del cervèl. Diguèri que lo jornalista aviá pas precisat que lo dels òmes es naturalament mai gròs e pesuc. M'agrada de provocar, per exemple quand ai rason. Aital soi que la vertat me fa plan rire quand los autres l'ignòran. Al solide, ela se descadenèt: "De qué? Desparlas! L'anatomia la coneissi mièlhs que tu, macarèl! Es mon mestièr!" Ma maire m'agachèt de rèiruèlh. Me calèri. Es coma de temptar d'explicar al monde qu'existís tecnicament una espècia umana amb diferentas raças, e pas una sola raça, en despièch del consensus mediatico-politic actual. Òm a tan paur de vexar que la quita sciéncia geina. En general, me tracton de xenofòb. Puèi a l'entendre que dos japoneses faràn pas pus un suedés que dos dògols un canissa, se ravisan. Un gos, aquò se respècta, nom de Dieu!

"MAL O FAI DOMNA CANT D'AMAR S'ATARJA" DEL TROBADOR LEMOSIN BERTRAN DE BORN
Mal o fai domna cant d'amar s'atarja:
Mentr' es joves a·l color fresc e blanc
E las tetinas duras ses tot embart,
E·l ventres planz senz ruas e senz comba
E·l conz es gros e·l pelet estan som;
A las ancas planas per meils jazer
E·ls petz petitz e·ls oils clars e rizens
E·l cors fresquet e·l pel saur en la testa.

Pois s'en repen cant il ha la pel larja,
Que li ruon li costat e li flanc,
Et a los oils plus vermeils d'un rainart
E·l cap canut e pansa con retomba,
Et a perdut tot son prez e son nom.
Adoncas vol zo que nom pot aver,
Mas mentr' en leis es beutatz e jovenz,
Qui la enquier no s'o ten ges a festa.
Mal o fa dòna quand d'amar s'atarda:
Mentre es jove a la color fresca e blanca
E las tetas duras sens cap d'embarg,
E lo ventre plan sens ruas e sens comba
E lo con es gròs e lo pubis es som;
A las ancas planas per mièlhs jaire
E los pets petits e los uèlhs clars e risents
E lo còs fresquet e lo pel saur en la tèsta.

Puèi se'n pentís quand ela a la pèl larga,
Que li rufan los costats e los flancs,
Qu'a los uèlhs pus vermelhs qu'un rainart
E lo cap gris e la pança que retomba,
Qu'a perdut tot son prètz e son nom.
Adonc vòl çò que non pòt aver,
Mas mentre en ela son beutat e joventut,
Qui la quièr es pas a nòças.

10 DE DECEMBRE DE 2008 RACISME? III
Per acabar ma demonstracion que los tres quarts del monde o confondon tot e mesclan de causas tan variadas coma la sciéncia e l'ignorància o lo debat e lo linchatge, vos parlarai de la Sòfia, qu'es una gascona qu'aviá un blòg bilingüe sul malhum. Aviam l'abitud de conversar temps çai temps lai per MSN entrepausat fins que s'enanèt en Lituània. Pr'aquò, s'escasiá que tombèssi sus ela al talastre d'una connexion simultanèa. Un jorn, se botèt a discutir dels alemands en los sonant "aquelas putas de nazis disciplinats", çò que m'estabosiguèt de la part de qualqu'una que repròcha als franceses sa manca d'obertura d'esperit. Mas per Madomaisèla, insultar los teutons èra pas tan grèu coma dire de mal dels arabs o dels negres. I vesiá pas res de paradoxal. Soi estat en cò de bonas companhas a Drèsda e en Bavièra; ai agut un collèga francfortés en Irlanda; e ai una amiga chinesa qu'abita prèp de Brèma, mas cossí que siá, ai pas jamai comparat los germans d'uèi lo dia amb las tropas itlerianas. Seriá coma de blaimar lo babisson que nais pel desboscament de la selva tropicala o la vaca que peta pel trauc dins lo jaç d'ozòn. Ops, aquesta l'an ja facha! En soma, la nòstra occitana militanta se foirava suls principis meteisses que farguèron l'èime de la nacion dels trobadors e de las trobairises, quò es lo gai saber, la fin'amor e mai que mai la vertut suprèma: lo paratge. Lo racisme non es pas qu'una question de color...

9 DE DECEMBRE DE 2008 BENVENGUTS DINS L'EUROZÒNA!
Lo primièr de genièr que ven serà mai que l'an nòu per nòstres amics eslovacs: van abandonar per la darrièra vetz la sia jove corona qu'aviá cors dempuèi lo divòrci de velós d'amb Chequia. Del començament a la fin de la segonda guèrra mondiala, n'èra ja la moneda oficiala. En efièch, lo país de Ľudovít Štúr — l'escrivan del sègle dètz-e-noven e cap del reviscòl nacional que metèt en plaça la grafia modèrna de la lenga,— se dispausa a passar a l'èuro. Se va trobar amb mai quinze membres de l'Ue e qualques estats qu'an o pas d'acòrdi formal per l'utilizar tot ben que ne siá ça que la la sola devisa. Sabètz quines? En Euròpa, son la Ciutat de Vatican, lo Principat de Mónegue, la Republica serenissima de Sant Marin e los marrits espleches: Andòrra, Kosova e Montenegro. Per defòra, son las collectivitats d'otramar francesas de Maiòta e Sant Pèire e Miquelon e las illas caribas renegadas de Sant Bartomieu e de Sant Martin. De mai, e pro curiosament, mantun regim totalitari tanplan fa servir lo descendent de l'Ecu dins sas transaccions financièras: es lo cas de Cuba, de la Corèa del Nòrd, d'Iran, de Siria e d'Iraq del temps de Saddam Husayn. Lèu vendrà lo torn d'Islàndia qu'ara qu'es a mand de plegar botiga se ditz que ni per aver mens de gaubi que Nòva Yòrk o de carisme que Londres, l'austèra Francfòrt de Men e la freja Brussèlas an d'atraches que sola la solidaritat d'un continent unit dins l'adversitat d'un mercat mondial despietadós li pòt jamai ofrir.

8 DE DECEMBRE DE 2008 RACISME? II
Coma mantun entosiasta, participavi al forum Occitània!! qu'en realitat bolega pas gaire. Es mièg mòrt. Mas aital coma totes los esfòrces per promòure la lenga, es una bona iniciativa. I daissèri doncas qualques messatges fins al jorn qu'en commentant la vidèo qu'aviái facha amb la musica del Dalfin, dos dels moderadors del site me tractèron de racista, l'insult suprèm de qual a pas mai d'argument d'opausar al debat. Cal dire que sabon pas ni a ni be de ieu e qu'en consequéncia, l'ofensa es purament gratuita. Ça que la me'n defendèri, me justifiquèri, qu'aquel escarni m'aviá portat pena. E quitèri d'escriure sul site seu. Puèi m'informèri e trobèri sas paginas personalas emai sas fòtos: pellongs, barbuts, vestits coma d'espaurugals, ambedós revertavan aqueles joves desobrats tipics qu'aleiçonan lo monde per fauta de pensada pròpria e qu'an mai de tuba dins lo cap que de neurònas. Per ieu, tan l'extrèma-esquèrra coma l'extrèma-drecha son perilhosas per la democracia: denòtan una cèrta manca de liure arbitre e de ponderacion. Se pòt pas pus causir d'exclure la diferéncia sens l'entendre que d'acceptar cegament çò pièger jos color de tolerància. Cresi que la vertat, coma la justícia, es pas jamai ni blanca ni negra. Cossí que siá, compreni totjorn pas çò que d'activistas veson de xenofòb dins lo fach d'afirmar son identitat culturala ni perqué s'embarrassan de la causa nòstra s'es per n'insolentar los que la vòlon ajudar a s'escantir pas.

LOS OCCITANS DE LA GÀRDIA DESFILAN A BESIÈRS EN 2007


7 DE DECEMBRE DE 2008 RACISME?
Ma primièra fes amb la discriminacion foguèt a l'escòla primària de Rechoard. Èrem partits per una caminada quand aguèri çaganh amb una mia camarada qu'aviá lo tòrt, per ieu, d'èsser la sola negrilhona de ma coneissença. E ja qu'anavi pas aver lo darrièr mot amb ela, me venguèt en l'idèa de la criticar per la color de sa pèl, çò que me valguèt una bona repotegada de la part de la mestressa e de dever me desencusar tanlèu. Puèi al collègi d'Orgon, en Provença, un alumne magrebin getava de tròces de greda a la professora cada còp que virava l'esquina per escriure al tablèu. Sens rason, sonque per s'amusar e far cagar lo monde. De segur, la paura d'ela èra sempre tròp lenta per dessobtar lo colpable e degun l'ajudava pas. Los adolescents an un còdi d'onor. Aital seguissiá quand fin finala lo prenguèt sul fach. Se botèt a l'escridassar e li se podiá veire de lagremas nerviosas als uèlhs. Lo dròlle plantava un chut. Escotava sens motir. Encarava la femna. Al cap de la semonsa, soriguèt e li diguèt simplament: "Racista!" Cresi qu'ela s'esperava a tot manca a tala remarca. E de tant que la desvarièt, demorèt en una e contunhèt lo cors sens mai castigar lo bestiaud. Aquel jorn, me mainèri que de tractar qualqu'un de xenofòb a tostemps un efièch immediat, en particular amb qual o es pas ges. N'i a qu'abusan de la situacion: fan servir sa minoritat per balhar l'immunitat a l'insoléncia. En França, estat genocida e colonialista, aquò marcha.

6 DE DECEMBRE DE 2008 RESISTÉNCIA LEMOSINA
Jòrdi Guingoin, dich lo Grand e lo Prefècte del Maquís, es un lemosin que nasquèt lo 2 de febrièr de 1913 a Manhac la Vau e faguèt lo mèstre a Sent Gèris a vint-e-dos ans, just aprèp lo servici militar. Foguèt nafrat tre la debuta de la segonda guèrra mondiala e s'escapèt de l'espital de Molins ont lo sonhavan per èsser pas pres pels alemands. Activista comunista que s'opausava a la linha oficiala del partit, prendrà lo cap dels resistents de son país amb los quals raubarà de cartas d'alimentacion, çò que li valdrà d'èsser condemnat per contumàcia als trabalhs forçats a perpetuitat per una cort marciala en plen conflicte. Lo ròtle de son grop èra çò primièr lo sabotatge a granda escala, puèi la lucha armada al sens estricte. De l'embalaira d'Aimostièr per empachar la liurason de blat e de fen fins al dinamitatge del viaducte ferroviari de la comuna en passant per l'usina de caochó del Palaiç ont una emboscada de la gendarmariá francesa que collaborava amb l'enemic la mancarà pèrdre, la sia brigada de marcha retardarà ça que la l'avançada nazi en Occitània. Aprèp lo desbarcament aliat en Normandia, li es demandat de multiplicar los atacs estrategics. Per tornas, l'ocupant maselarà los estatjants de la pita vila d'Orador de Glana, çò qu'entraïnarà la venjança dels òmes del manhachon e farà doncas, mas crudèlament, ganhar dos jorns als soldats americans e britanics. Lo quite Eisenhower los mercejarà pus tard de l'ajuda cruciala per la victòria.

5 DE DECEMBRE DE 2008 MA PICHONA VICTÒRIA
Un dels collègas meus es ferit d'istòria. Coneis cada rei de França e las datas, las familhas, las guèrras... Es mai al fil d'aquel còp qu'un Loís de l'Edat Mejana prenguèt fuòc e qu'una marquesa lo fotèt jos la rauba per escantir las flamas. Los presidents l'interèssan mens. Quand comencèri de m'informar sus las originas vertadièras del País e qu'encapèri que la definicion del Larousse que nos ensenhan a l'escòla republicana teniá mai de la propaganda a la sovietica que de l'autenticitat factuala, m'afanèri de li'n parlar. De segur, aquò anava contra tot çò que cinquanta sèt annadas de vida li avián aprés e d'en primièr me volguèt pas creire. Li expliquèri que per se far una bona idèa d'un subjècte, cal variar las fonts emai esitar pas de remetre en question la version oficiala de las causas qu'es lo vencidor qu'escriu la cronologia dels eveniments. Li provèri per A+B que la quita mapa de França a pas res a veire amb la de la Gàllia franca. Li mostrèri que lo patés es pas qu'un mot pejoratiu destinat a designar amb mesprètz los dialèctes latins dels territòris conquistats per la fòrça o la rusa, e que la lenga a pas jamai quitat d'existir dempuèi lo temps que raiava jol cèl d'Euròpa fins a las colhonadas qu'el conta als clients sens las revirar perque sonan mens plan dins l'idiòma dels parisencs, en passant pel prèmi Nobel del Frederic Mistral e las cançons de Claudi Martí. Ara que sap d'ont ven, l'ausissi dire "l'occitan" e non pas pus "le patois". Ai ganhat...

4 DE DECEMBRE DE 2008 UN AFAR DE CALENDIÈR
Aital coma lo fabricant de pneumatics italian Pirelli dempuèi gaireben mièg sègle, l'ustensilhaire alemand Würth a decidit de far passar l'annada a sa practica en companhiá de modèls en biquini e autras tengudas leugièras. Res de vulgar ni d'indecent, lo calendièr mòstra dotze fòtos tant artisticas coma sensualas. Lai ont trabalhi, lo magazinièr a capitat de se'n far ofrir un al nom de l'entrepresa e perque tanben ne sèm clients. Li crompam una part de la nòstra vissariá emai quincalhariá. L'edicion de 2009, qu'es la primièra qu'avèm aquí, destaca las corbas avantatjosas de la famosa còrsa Laetitia Casta, d'una blondinèla e de doas brunetas. Sèm sièis al talhièr mai un comercial e una secretària: ièr aprèp-miègjorn, al fulhetar lo preciós agenda sèxi, totes faguèrem una ventrada de rire e pendent una ponhada de minutas almens, daissèrem los problèmas e las tensions professionalas de costat per comentar e comparar las formas e la cranor de las polidas manequinas. La quita sola femna del grop se prenguèt al jòc. Aquò foguèt un bon moment! Cresi que quand quicòm ajuda a crear l'armonia entre lo monde, es tostemps positiu. E puèi nos oblidèrem del freg de defòra e de la marrida isolacion del bastiment. Lo gaug escalfa lo còr e dona de vam. Mas aqueste matin, la bèla de genièr i èra pas pus. Sas companhas tanpauc. Lo patron las aviá remplaçadas per una nòta que degun a pas volguda legir. De segur s'es pas faches d'amics. La vida es tròp injusta...

3 DE DECEMBRE DE 2008 LA DEFINICION DEL PRIMIÈR LAROUSSE
Mon diccionari preferit es sens cap de dobte lo primièr Larousse que i aguèt. En 2006, pel centenari del celèbre volum, lo tornèron publicar. Es imperfièch, es parcial, una mica racista mas es uman. Las definicions i son claras, los imatges fòrça e m'agrada que tanben i se descrivon un temps e un biais de viure que las gents èran mai prèp de la natura. Las bandièras son d'una autra epòca, las cartas mòstran d'autras frontièras, China aviá pas que lo cinquen de sa populacion actuala e lo mond sabiá pas encara que s'anava pèrdre ochanta milions d'armas en doas guèrras fratricidas. Pr'aquò quicòm qu'a pas cambiat es lo ponch de vista ben parisenc. Prenètz per exemple lo mot "oc": "n. m. (del lat. "hoc", aquò). Particula del dialècte provençal, qu'exprimís l'afirmacion. Lenga d'òc, que se parlava un còp èra al miègjorn de Léger — A l'Edat Mejana, la lenga parlada al sud de Léger se sonava lenga d'òc; l'autra, al nòrd, èra la lenga d'oïl. Aquelas denominacions venián del biais diferent de prononciar lo mot "oui", que, dins lo Miègjorn, se disiá "òc", e dins lo Nòrd "oïl". A partir d'Uc Capet (996), lo ducat de París avent successivament annexadas totas las províncias del Miègjorn, lo dialècte del Nòrd, es a dire la lenga d'oïl, prevalguèt sus la lenga d'òc, e forma auèi la lenga francesa. Entre los dialèctes de lenga d'òc, cal destriar lo gascon e lo catalan, lo lengadocian, lo lemosin, lo provençal, lo dalfinat, lo savoiard, lo roman etc." Ai ai ai...

2 DE DECEMBRE DE 2008 PENA CAPITALA
Ieu soi per la pena capitala. Ai pas paur de o dire de boca. Cresi que dins d'unes cases que i a, la societat se deu de prene de mesuras drasticas per s'aparar de sos elements mai dangieroses. Amb los assassins, aquestes son los pedofils, los proxenètas e los violaires. Los recidivistas entre los que son pas fòls meritan la mòrt. Pensi pas qu'existisca quicòm de pus inuman que de forçar una femna per la violéncia d'un instint animal; de vendre de joventas raubadas, batudas, drogadas e desesperadas a d'onèstes caps d'ostal putassièrs; o d'abusar de l'innocéncia d'un mainatge que coneis pas encara los limits de la decéncia. Amb l'internet, l'accès a çò pièger es vengut plan facil. Res qu'amb eMule, al picar los mots claus que cal, ai telecargadas de vidèos òrras. Aisit. E los pars son mai d'un. Dins l'afar d'una o doas oras de temps, aviái ja de qué vojar la biaça. E ça que la, per aital dire, èra pas grand causa: de ninetas d'onze a catòrze ans vestidas coma d'actrises de porno de debasses, de cueissardas, de pòrtacambaligas, d'escarpins dels talons nauts, de boàs... e maquilhadas a l'excès per que de pervèrses i vejan lo fantasma fastigós d'un objècte sexual novèl e malleable de dominar tan fisicament coma psicologicament. Per las enfants, es coma un jòc: s'abilhan, se despolhan, se tòcan, se rison. E mentre badinan sens saber pel plaser malsanís de monstres, la votz de la filmaira que las encoratja al vici repetís aquela paraula maldita: "хорошó, хорошó..."

PICNIC A PUNTA D'ALBA AMB COLLÈGAS QUE PARLAN L'OCCITAN: SON PAS NI VIÈLHS NI MÒRTS!


1ÈR DE DECEMBRE DE 2008 LA DEMÁRKÖZYA
Al mes de septembre passat, l'ochanta uèch del cent dels deputats del Parlament europèu votèron un amendament destinat a protegir las libertats individualas e los dreches fondamentals dels internautas del Continent vièlh contra los poderoses grops de pression de las industrias fonografica e cinematografica. Mas lo dictator, ops! lo president ongrés de França e del Conselh — e que o vòl restar,— Nicolas Sárközy, a regetada la decision per temptar de generalizar als vint-e-sèt païses de l'Union la lei qu'aplica a l'ostal qu'aprèp tres avises, qualqu'un que contunha de telecargar de musica o de filmes de manièra illegala serà faidit per tota la vida de connexion. Cal pas oblidar que los 785 membres de la branca legislativa bicamerala de l'Ue i son los unics representants elegits del pòble. Son vejaire deu doncas èsser vist coma proporcional a l'opinion del monde. Lo piratatge, sens èsser moral, es de bon comprene. Son aquelas meteissas multinacionalas que nos an venduda la tecnologia per baissar de contengut àudio e vidèo, qu'ara nos repròchan de l'utilizar contra sos interèsses financièrs. De mai, al veire lo prètz dels CDs e dels DVDs aquí — entre quinze e trenta èuros,— l'enveja es fòrta de pagar pas. Personalament, ai ja pus de tres cents albums, una molonada de disques simples e cent cinquanta longs metratges. Cresi qu'ai plan contribuit a la riquesa insolenta emai obscèna d'aquelas companhiás qu'encara cap a pas fach quincanèla.