30 DE SETEMBRE DE 2008 QUATRE CENTS MOTS?
Pareis que la màger part de nosautres fasèm servir solament unes quatre cents mots e qu'aquel lexic plan limitat pel literari que soi, sufís per se despatolhar dins aquesta nòstra societat modèrna. Qu'es de plorar, pas verai? Mas cada jorn ne vesi, o mai exactament n'ausissi, d'exemples. I a una reclama a la telè que te prepausa de "crear tas creaturas", un jornalista que parla de mesuras per "acréisser la creissença" e lo collèga que "planta las plantas". Mas non i a pas que los pleonasmes que tuan l'esperit e l'imaginacion: i a tanplan l'emplec sistematic de las meteissas paraulas per designar de causas, d'objèctes, de sentiments diferents, coma se lo mond se limitasse a las colors primàrias. Res que de soscar que lo vocabulari occitan compta dotzenas de mila de mots que son aitant de sinonims e de matisses fargats per de sègles d'istòria, d'emocions e de vida, me despespèri del genre uman tot! Los eròis populars d'auèi son pas pus d'escrivans visionaris coma Victor Hugo, de filosòfs filantròps, de rebèls cavaleiroses. De ges de biais! Son d'esportius dopats, de penjavestits fardats, d'actors egocentrics, de politicaires ambicioses, de cantaires vulgars, de filhs de rics prodigs... E d'aquel temps, se'n va çò que fa nòstra espècia nonparièra: la votz del còr. "Lo voler tròba, la libertat causís. Trobar e causir, aquò's pensar."

29 DE SETEMBRE DE 2008 MANCA DE CAPITADA
I a una chausa, çò marmusariá ma mamet Anna: fa qualque temps que vesi pas pus de visitaires a mon site, coma se del jorn a la jornada i aviá pas mai d'interès per çò qu'escrivi. Non pas que me preni per un engenh de la literatura blogaira occitana o que m'ai un egò d'aqueles subredimensionats, mas me pòdi pas empachar de me demandar perqué. Deu èsser una question de mòda, ja qu'amb bèlament dètz mila tòcas del planeta tot en a pro pena vint-e-sèt mesadas d'existéncia, soi pas tròp de plànher, entre autres pr'amor vendi pas res e representi sonque ma cara pròpria. Fau pas partida de cap de grop militant ni de nada associacion. Amb aquò que coneissi pas degun dins lo mitan de la lenga qu'apari del sol biais que m'agrada, aumenta lo merit meu. Que me mòstri morrelevat? Ai, mon Dieu! Uèi es ma fèsta, non? Ai lo drech plen e mai entièr de me'n felicitar e rai dels ronhassons! A ieu me plai de parlar e quitament de bafeiar qu'es una enganada pus granda encara de se calar quand te vòlon pas escotar. Alara son cada dia catòrze linhas de comentaris divèrses e variats sus la societat, la politica, l'espòrt o lo climat. Vau dusca contar ma vida, despartir mos remembres, estalar mon tristum, rencurar lo passat. Puèi m'està plan de mesclar los mots tipicament lemosins o provençals amb los de Gasconha o d'Auvèrnhe, e fins ara degun i a pas trobat a dire. Es pas en s'acantonar qu'òm s'espandís al monde.

28 DE SETEMBRE DE 2008 L'ART DE L'ENGANA
Anatz dire que quichi de tròp mas figuratz-vos qu'un òme qu'es pas fotut d'èsser onèst sus sa talha vertadièra, mal vesi cossí se'n fisar per governar un país sens se trufar de sos administrats. Los rivachons fan las ribeirassas. Ieu soi pas ben naut: a l'armada, a l'ora de se recaptar dins l'òrdre del tech — qu'es del pus bèl al pus petiòt e d'a man drecha a man esquèrra dins lo sens del camin,— sempre me sacavan dins l'abans-darrièra rengada. Amb mon mètre setanta dos o tres, me preni pas per un gigant. Ça que la me'n contenti. Los grandarasses me fan pas paur, ni mai los pichons me fan pas pietat. Pel Sárközy, que se crei pas una mèrda e qu'a totjorn léser d'aleiçonar lo monde, cal revertar sos eròis politics, fisicament pel mens, e çò siá coma siá. Lo problèma es que lo general de Gaulle depassava los autres d'una tèsta e que lo quite Kennedy auriá pogut baisar l'entrecilhas del president gallés sens manco se clinar. Alavetz, cossí far per enganar los votaires e semblar patalong? Simple: las talonetas! Entre lo dedins e lo defòra, ja son unas dètz unitats de ganhadas. La marrida fe, l'informatica e mai l'equipa de las relacions publicas fan la rèsta. Las fòtos oficialas mòstran un cap d'estat tan penjat coma George W Bush que pr'aquò li rend quicòm coma uèch poces. Rai d'aquò, mas Alexander Pope, Tolosa-Lautrèc, Picasso, Martin Scorsese, Ю́рий Гага́рин, sant Francés d'Assisi, Joana d'Arc, Édith Piaf e Keats agèron l'enlutz de (plan) mai bas encara...

MARIA L'ALEMANDA, SOPHIE L'ARPITANA E JORGE LO CASTELHAN EN IRLANDA


27 DE SETEMBRE DE 2008 BIZUTATGE? QUIN BIZUTATGE?
Encara un còp, un trist afar de bizutatge regiscla sul sistèma universitari francés. Encara un còp se passa dins una facultat de medecina ont ni per èsser normalament enebidas dempuèi dètz ans, aquelas practicas indignas e degradantas contunhan de far de victimas. Aquesta fes, la vergonha ven d'Amians en Picardia, al nòrd de París. Malgrat la lei del silenci qu'entorneja aqueles rites umiliants, tant del costat dels quites estudiants coma del del còs ensenhaire e de l'enquadrament administratiu, se sap que los ancians e los redoblants impausan sas règlas als novelaris. Cal dire que son tan nombroses que i a de corses qu'an luòc dins dos anfiteatres al meteis temps, un amb lo mèstre de carn e d'òsses e l'autre amb un ecran vidèo. Ça que la, los "carrats", que son los carabins pus vièlhs, usan e mai abusan del poder que las autoritats li daissan en se tancar los uèlhs. Per exemple, en esperant lo professor, aqueles alumnes descabestrats resèrvan de plaças pels companhs e trian las dròllas mai polidas que per se ganhar lo drech d'assistir en dirècte a la leiçon, las obligan d'estalar davant tot lo monde l'èstre mai intim que trapen, coma lo sosten o la culòta, o mai de s'exibir dins de posicions obèrtament sexualas. Van fins a votar la Miss PO per "Puta Oficiala." N'i a un abauç qu'accèptan, ja que vòlon capitar los examèns, mas aquestas, en mai de s'asontir sonque per èsser joves, bonicas e de femnas, se fan tanplan la risèia de la classa e lèu se'n pentisson...

26 DE SETEMBRE DE 2008 CRISI FINANCIÈRA?
Aquò's la darrièra expression a la mòda en cò dels mediàs mas aprèp las vògas de la mondializacion dins las annadas 90 e del rescalfament climatic al començament del sègle aqueste, cresi pas que se calga inquietar. Los micuts se'n sortisson totjorn. Puèi dison que tot va mal e que la situacion globala es a pejorar. Pasmens vesi de rics de mai en mai rics e de paures de mai en mai paures. Ambedós grops quitan pas de créisser. Lo perilh vertadièr es çò qu'un jornalista sociològ american sona la brasilianizacion de l'economia amb d'argent qu'emplena las pòchas dels pauques meteisses dins l'ignorància mespresiva del malaür dels tantes autres. N'i a que pensan sens rire qu'es la fauta dels chineses e dels indians ja qu'abans èran corts de sòus e fasián pas cagar degun. Lo problèma es qu'an pas finit de se desvolopar e de consomar e qu'aprèp eles lèu vendràn los africans e la rèsta d'Asia. D'aquel temps, Sárközy e sos amics contunhan de nos far la morala en presicant la parsimònia e l'austeritat budgetària mas oblida de precisar qu'al dintrar a l'Elisèu, la sia primièra mesura foguèt d'aumentar son salari de cent quaranta quatre del cent rapòrt a son predecessor parisenc Jacques Chirac qu'abans el aviá montat lo seu de setanta per cent sul de François Mitterrand. La consciéncia a faiçon... Perqué deveriam suportar lo pes de la falhida de las bancas quand se bolegan pas jamai per porgir secors al bas pòble? An jogat, an perdut: es lo neoliberalisme!

25 DE SETEMBRE DE 2008 AÜRÓS ANIVERSARI!
Uèi es mon cap de l'an: d'ara endavant e per las dotze mesadas entrant, ai oficialament l'edat del Crist quand lo crucifiquèron. O mai quicòm coma un tèrç de sègle, aquò depend del ponch de vista. De petit me pensavi qu'a l'ora d'aver mai d'ans que de dents, seriái un bocinet vièlh. Pas vièlh dins lo sens d'èsser prèp de partir al país de las talpas mas dins aquel d'èsser definitivament un adult e non pas pus un jovencèl. Per dire la vertat, ja m'èri acordat un subre-sèit qu'en Irlanda m'avián arrancat un caissal. Mas de qué val un trauc dins lo fons de la boca contra l'infalhibilitat mainatgenca? Trenta tres èra, trenta tres serà. Çò polit es que i a pas de cap avenidor e segon la mia logica implacabla, totes los jorns que me vau comptar d'aquí a ma mòrt, son doncas de quite! Puèi tenèm lo dijòus, qu'es tanben lo dia de la setmana que me nasquèri, a las uèch un quart del ser, al començament del signe zodiacal de la balança que ma maire s'èra perforçada de se téner per que foguèssi pas verge. Crentava qu'a l'escòla se trufèssen de ieu. E per me far fòrt e bèl e fin, se noirissiá de cogombres qu'aviá legit en qualque part que son plens de la rafatalha que cal als campions. Sabi pas se soi vengut l'engenh qu'esperava. Sabi pas se la vida qu'ai menada dusca aquestas linhas es excepcionala. Sabi just que lo temps passa e ieu mai aviat encara. Sabi just que la tèrra es ronda e que gravita pas a mon entorn. Soi un òme de còr, pas un de chifras...

24 DE SETEMBRE DE 2008 LA TEORIA DEL COMPLÒT VII
Per çò qu'es de las telefonadas fachas dins dels diferents avions suicidis, soi plan d'acòrdi amb las teorias conspiracionistas que i a quicòm que truca. D'efièch, l'enregistrament parcial de la sonada de l'assistenta Betty Ong compòrta d'irregularitats. Non solament los quatre cinquens de las vint-e-tres minutas qu'auriá durada foguèron pas jamai publicats mas la conversacion meteissa es irrealista coma tot: pareis qu'ela es a legir un escript amb aquò que deu èsser l'actritz pus mala d'aquela matinada fatala. Extraches: "È ben, venon d'escotelar nòstra numèro una. Los caps tanben los an escotelats. [...] E ara nòstra numèro cinc. E una autra assistenta e mai un passatgièr son estats escotelats." Ges d'emocion ni de paur per qualqu'una qu'assistís a mantun murtre. E puèi perqué s'ausisson pas de crits? Madeline Sweeney, la sia collèga experimentada sul mesme vòl, es pas fotuda de reconéisser lo cèl de Manhattan: "Vesi d'aiga e d'ostalicis." Mark Bingham apèla sa maire: "Mamà? Soi Mark Bingham." Curiós, non? Explica la situacion e repetís: "Te soni amb lo telefòn de l'avion. Me creses, mamà, verai?" Lo problèma es qu'es tecnicament improbable, ja que d'aquela altitud l'escasença de captar un simple senhal es d'environ una sus cent seissanta sèt. Quant a la de parlar mièja ora de contunh... E qu'es aquel 93 de l'United Airlines qu'atterriguèt a Cleveland a 10h45 dins un aeropòrt evacuat d'urgéncia s'èra ja tombat a Shanksville?

23 DE SETEMBRE DE 2008 LA TEORIA DEL COMPLÒT VI
Existís un autre documentari dels pus aclapants e respectats sus las incoëréncias flagrantas de la version oficiala de l'onze de setembre: s'agís de "Loose Change", qu'es una estirada de bulletins, de bendas àudio, d'articles de premsa e de testimoniatges comentats e mai analisats al lum de pròvas factualas, tecnicas e scientificas incontestablas. Son autor a vint-e-dos ans tot escàs e la resulta es una vidèo vista quaranta milions de còps res que la primièra annada. Ça que la, las criticas manquèron pas de se far ausir de la part del govèrn american, que li donèt tres jorns d'òbra per cessar la difusion del reportatge en linha, d'activistas politics republicans e de drecha en general, e de las cadenas de television que mestrejan lo mercat estatsunidenc e que sos imatges foguèron publicats e citats sens cap d'acòrdi. Cossí que siá, vertat es que Dylan Avery geina que la polemica nòi al poder en plaça. La tresena edicion, ni per durar lo doble, s'està doncas de mantun passatge de la segonda e ne corregís onèstament las anomalias. Pr'aquò pausa tantas questions, coma per exemple la succession d'explosions que davancèt l'escrotlament de las torres als planièrs d'enbàs de l'impacte; o perqué Marvin Bush, lo fraire de W, ne faguèt retirar l'equipa cinofila la setmana precedenta; o mai quals profechèron las operacions financièras estivencas, coma lo contracte d'assegurança signat en agost que prevesiá dos miliards e mièg d'indemnizacion en cas d'atemptat...

22 DE SETEMBRE DE 2008 LA TEORIA DEL COMPLÒT V
Quicòm de fòrça interessant, es la lista dels dètz-e-nòu terroristas suicidats pretenduts que lo govèrn american s'afanèt de publicar tres jorns aprèp l'onze de setembre. Totes an de noms musulmans e sembla establit, pel mens oficialament, que pertanhon a l'ara celèbra nebulosa d'al-Qaïda. Pr'aquò, la mitat d'eles al pus pauc son luènh de batre pas pus vena: Waleed al-Shehri demòra de carn e d'òsses en Marròc; Abdulaziz Al-Omari fa l'engenhaire en Arabia Saudita que Mohand al-Shehri e Salem al-Hazmi tanben lai vivon; Wail al-Shehri fa lo pilòt en Paquistan; Khalid Al-Mihdhar programa d'ordinators a La Mèca; Saeed al-Ghamdi estuda a Tunis; Ahmed al-Nami es administrador dins una companhiá aeriana e Mohamed Atta conversèt amb son paire l'endeman dels atemptats. Qu'an en comun? De s'èsser faches raubar los papièrs! Quant al bin Laden meteis, es pas curiós qu'an pas encara de qué l'acusar legalament? E cossí fan los passapòrts e las cartas d'identitat dels de las torres bessonas per sortir miraclosament intactes d'un impacte d'aqueles e mai de l'incendi e de l'esfondrament que s'enseguèron? Puèi Wally Miller, qu'es lo mètge expèrt del comtat de Somerset ont dison que s'espotiguèt lo quatren avion, trobèt pas ni rèstas mortalas ni la mendre gota de sang sus plaça, çò qu'amb l'abséncia tras qu'illogica de tròces metallics coërents e de bóstia negra, lo daissa en tranta. Sustot que n'i aguèt tanpauc al Pentagòn...

BIN LADEN: OFICIALAMENT INNOCENT DE L'11 DE SETEMBRE?

Aquí perqué l'FBI cèrca Osama bin Laden: "Murtre de ciutadans americans fòra dels Estats Units; complòt per assassinar de ciutadans americans fòra dels Estats Units; atac sus un complèx federal avent causada una mòrt." E çò ditz l'avís: "Se cèrca Osama bin Laden rapòrt als atemptats a la bomba del 7 d'agost de 1998 sus las ambaissadas estatsunidencas de Dar es Salaam en Tanzania e de Nairòbi en Kenya. Aqueles atacs tuèron pus de 200 personas. En mai d'aquò, bin Laden es sospechat d'autres atemptats terroristas de pel mond." En soma, el ten oficialament pas res de veire amb l'11 de setembre. Alara perqué lo president Bush e los mediàs contunhan de l'acusar?

21 DE SETEMBRE DE 2008 LA TEORIA DEL COMPLÒT IV
Sèt ans aprèp aquela jornada funèsta per pus de tres mila personas e mendic una cèrta idèa de la democracia, i a tot un fum de questions sens encara de responsas coma per exemple cossí se pòt qu'un avion s'espotiguèsse en plen sul Pentagòn sens qu'un sol dels tantes missils que protegisson lo quartièr general american foguèsse tirat, o mai que totas las bendas vidèo dels sistèmas de susvelhança a l'entorn del complèx militar foguèron confiscadas sul pic pels agents federals, contràriament a çò qu'aguèt luòc a Nòva Yòrk. Tanpauc s'explica perqué l'impacte pretendut mesura sonque la mitat de l'envergadura d'un Boeing 757, mai crème al lum que lo tust de las alas siá mendre rapòrt al fuselatge. Ni perqué pas un avion de caça escortèt los aparelhs desviats contra la procedura abituala dins aqueles cases e malgrat los apèls repetits de l'autoritat de contròtle del trafec aerian. Quant a las torres bessonas, rèsta d'esclarcir cossí de querosèn ne faguèt fondre l'estructura d'acièr ja qu'es scientificament impossible. Quand òm sap qu'en mai d'aver tardat gaireben catòrze meses, lo compte-rendut de la comission d'enquèsta dicha independenta — ni per la designacion oficiala, discutibla e discutida de sos caps,— conclutz qu'es simpletament "la manca d'imaginacion" que causèt lo desastre aquel, e que la fauta es aparentament pas de degun en particular, los dobtes an pas finit d'alimentar las teorias d'un complòt del quite Ostal Blanc.

20 DE SETEMBRE DE 2008 LA TEORIA DEL COMPLÒT III
Qu'es aquò del terrorisme? D'ont ven aquel tèrme que tot lo monde entendon e degun pòt pas explicar? Çò primièr, cal precisar que la definicion modèrna de l'emplec sistematic de l'intimidacion per de motius ideologics e coma biais de coercicion nasquèt en França unes quinze meses aprèp la presa de la Bastilha pel pòble de París e la mesa en plaça de la republica pels seus menaires politics, entre autres los celèbres Danton, Robespierre e Marat. Ça que la, dos grops de revolucionaris lèu s'opausèron: los girondins, qu'èran per aital dire de moderats, e los jacobins, qu'èran del tot radicals. Aquestes s'apoderèron del parlament e fondèron lo comitat de salut publica per eliminar los enemics de l'estat novèl e mai amassar una armada contra las poténcias estrangièras que menaçavan l'integritat territoriala del país, segon eles, o de la federacion, segon las promessas fachas a las províncias abans l'estiu de 1789. La repression foguèt sanglenta e desenats de mila d'òmes e de femnas se moriguèron pel compte del govèrn entrò lo 9 de termidòr de l'an II qu'assassinèron a son torn Saint-Just e l'Incorruptible en persona. A l'ora d'ara encara s'aplican aqueles metòdes: coma o mòstra lo reportatge, res que per delà l'Atlantic fòrça elegits justifiquèron masèls e guèrras per la paur dels salvatges als arabs en passant pels comunistas, e pel perilh pretendut que representa(va)n per la libertat e lo modèl american. L'instint de subrevida que se sona...

19 DE SETEMBRE DE 2008 LA TEORIA DEL COMPLÒT II
Nosautres occitans sabèm pro que la version oficiala de l'istòria a pas gaire de veire amb la realitat factuala dels eveniments e que dempuèi la fin del sègle dètz-e-noven que Jules Ferry e Jules Michelet escriguèron lo passat comun, bimillenar e mai indiscutible de çò qu'apèlan França, las ancianas colonias vengudas províncias puèi regions an pas tròp drech de ciutadanetat. "The Great Conspiracy" s'esperfòrça de mostrar — amb precedents per afortir, coma per exemple l'incendi del parlament alemand pels partisans d'Adolf Hitler que n'acusèron a tòrt mas exprès un comunista innocent per crear un ambient de paur propici tant al restrenhement de las libertats constitucionalas coma a la mesa en plaça del regim nacionalsocialista,— que lo desròc de las torres bessonas fasiá mestièr per justificar l'inflacion exponenciala dels budgets militars en vista de l'apropriacion pels Estats Units dels darrièrs jaces de petròli del mond. Tanben revela cossí la guèrra de Vietnam foguèt deliberadament provocada per l'escampa d'un atac naval enemic qu'aguèt pas jamai luòc, o cossí l'operacion Tempèsta del desèrt, que l'opinion publica americana èra pas encara ni per ni contra, foguèt precipitada pel testimòni d'una jove kowaitiana subre lo murtre pels soldats iraquians de nenets en incubadoira. Mas mentiguèt aquela infirmièra ploradissa que s'espandiguèt en dirècte a la telè. Vertat es que la filha de l'ambaissador de l'emirat joguèt plan son ròtle!

18 DE SETEMBRE DE 2008 LA TEORIA DEL COMPLÒT
Tres annadas aprèp l'ondada d'atemptats murtrièrs atribuits a la nebulosa islamista d'al-Qaïda, la sola cadena de television independenta de Canadà lancèt un reportatge illustrat, apevat e temeruc suls instigadors vertadièrs d'aquela matinada que cambièt per tot jamai lo mond tal coma lo coneissiam. Barrie Zwicker, que fa lo critic dels mediàs dempuèi pus d'un tèrç de sègle, i nos explica amb fòrça detalhs, pròvas irrefutablas e testimònis de bona fe, los ligams estreches e plan suspèctes entre los lidèrs governamentals americans e l'atac presumit dels fòls de Dieu d'Osama bin Laden que menèt a l'envasiment armat e mai a l'ocupacion militara d'Iraq e d'Afganistan. Demanda perqué W fa mina d'aprene la situacion quand l'assabentan a l'escòla floridiana mentre ja n'èra al fil. Mièlhs encara, vòl entendre cossí lo president, qu'assegurarà pus tard e confirmarà dos còps mai d'aver vistes los imatges del primièr espotiment al pòst pauc abans d'intrar en classa aquel dia, pòt non solament contunhar coma se res non èra mas subretot tractar d'una vidèo qu'apariguèt sonque l'endeman del drama. Tanben se pausa la question de l'inaccion colpabla de l'armada dins un país que sos radars detèctan l'alatejar d'un parpalhòl en Brasil tan precís coma una tornada en Tèxas. Enfin, perqué quand ven clar que se pòt pas agir d'un simple accident, res es pas fach per escondre lo cap d'estat coma o exigís la procedura d'urgéncia?

17 DE SETEMBRE DE 2008 INSULTA-ME
Aquí lo messatge que veni de recebre de la part d'una amiga de Lyssa, la sudamericana que consideravi la mia sòrre pichòta virtuala abans d'en descobrir una realitat plan diferenta de la qu'ela m'aviá daissada veire fins alara. Lo vos liuri tal coma l'ai trobat, levat que revirat e sens las decas de l'original: "Òu francés malnolent, puta de pedé! As pas res de far, non, trace de paucval de mèrda!? Sabes just aprofechar tot çò de Brasil e del monde bravàs d'aicí e partir en mesparlar... Apren a créisser, vièlh grabatari caluc e fadat de tu!" D'una elegància fòrça imaginativa e femenina, pas verai? Contràriament a las aparéncias, aquel mot de bilhet me fa plan rire. I a bèl brieu que m'avián pas trissat pebre coma aquò. Non pas que m'èra de manca o que ieu siá masoquista mas la violéncia verbala sempre ten quicòm de paradoxalament atendrissent. Coneissi la valor psicologica de l'injúria, qu'es tecnicament l'aplicacion defensiva a autrú dels repròchis qu'òm voldriá pas que nos faguèssen ja qu'òm los merita inconscientament. En soma, se vos tracti d'invertit, es que ieu meteis soi pas gaire segur de las mias preferéncias sexualas e m'agradariá pas cap que tanben ne dobtetz. Quant a respondre a de pocanas d'aquelas, soi pas aital. Puèi mon grand atge me permet pas tròp d'escriure d'escarnis! Ça que la cresi que n'i a una que li defauti mai que non me fa fracha. L'òdi es d'amor al revèrs. Insultatz-me e vos dirai qual sètz...

16 DE SETEMBRE DE 2008 LOS SIMPSONS
Coma o mòstra lo fotomontatge d'enbàs, soi un incondicional d'aquela seria televisada. Dempuèi lo primièr episòdi que los personatges èran mal dessenhats e las voses (francesas) mal definidas, me son agradadas las badinariás grotescas e los dires politicament incorrèctes de la familha jauna pus bauja e brava d'America. Cresi que i a un pauc de totes nosautres — e de çò que tenèm en òdi dins la màger part dels autres,— en eles: Homer, lo responsable negligent de la centrala nucleara de Springfield, qu'a la cultura generala d'una ustra e que passa son temps a siblar de pintas de Duff e bofar de bonhetas mas qu'aima los seus coma pas dos. Marge, la molhèr atencionada e la femna d'ostal exemplara que compensa la manca de gratitud amb encara mai d'abnegacion pel marit e la drollatalha. Bart, l'enfant terrible que tormenta la vila entièra de l'escòla municipala al bar del Moe amb sas asenadas tant inventivas coma perilhosas. Lisa, la bona alumna que del naut de sos uèch annonets ne sap ja pro sul mond e los estudis per ensenhar los quites mèstres, qu'escriu de poèmas e jòga de saxofòn e vendrà la primièra presidenta estatsunidenca. Enfin, i a la pichina Maggie, la tetaira que parla pas jamai e que son paponet l'oblida totjorn. Puèi la galariá de retraches s'arrèsta pas aquí. N'i a un molon. Benlèu tròp per ne far la lista. Cossí que siá, los Simpsons representan simpletament çò que temptam d'amagar e pr'aquò se vei plan.

LOS SIMPSONS E IEU


15 DE SETEMBRE DE 2008 BIZUTS E BIZUTAS
Se venètz a Rodés aquestes dias, veiretz a la crosada de l'avenida de Bordèu e de la rua Betelha d'escolans vestits de sacs de pobèla negres. An la cara pintada de jaune e de blau, lo cabel dreiçat e lord e de bonbons per vendre als automobilistas que fan coa al fuòc roge. E mentre que se daissan desondrar per èsser pas meses a l'escart per la rèsta de l'annada, sos camaradas mai vièlhs sèson al bar d'a costat a beure de bièrra. Aquò se sona lo bizutatge e sembla que los estudiants d'unas facultats fòrça especificas talas coma las de medecina o d'economia se'n pòdon pas passar. Al nom de çò qu'eles sols apèlan la tradicion, s'autorizan de perpetuar l'avergonhament dels novelaris. Totes sabèm de la part esconduda de l'icebèrg e dels excèsses d'aquelas practicas barbaras, las misèrias fisicas que forman pretendudament lo caractèr dels alumnes. Tanben sabèm que d'unas universitats amagan lo viòl de filhas forçadas d'en potonar d'autras amb la lenga en public, de prene la cigala o mai de far de fellacions a de desconeguts long de seradas pervèrsas. Mon anciana amiga de Brasil, li getèron d'uòus poirits qu'un li nafrèt l'uèlh, li barbolhèron lo pel e la pèl d'una tinta verda que pega e partís pas qu'aprèp mantun jorn, la cobriguèron de bosa de vaca e li desfatèron los abits abans de la far desfilar per carrièras. Tant de crudeltat me fa pas rire. Es pas acceptable. Cossí volètz que nòstra classa nauta futura respècte lo pòble amb de causas d'aquelas?

14 DE SETEMBRE DE 2008 LAS LENGAS ESTRANGIÈRAS
S'o sabètz pas encara, los tres païses d'Euròpa mens bons en lengas estrangièras son dins l'òrdre França, Espanha e Itàlia. De l'autre cap de la cadena, coma d'abitud, i a los escandinaus. Sens suspresa, tanben son aquestes que sostitolan las serias americanas e los autres filmes en general. Per çò qu'es de la mia pròpria experiéncia, devi dire que lo primièr professor d'anglés qu'èra anglofòn de verai, l'aguèri pas qu'a l'universitat del Miralh a Tolosa. Fins alara, totes s'exprimissián dins una mena de patés anglicizant qu'ajudava pas ges. Decidiguèri de m'ensenhar ieu meteis amb la musica, los jornals e las caissetas vidèo. Lèu ne saguèri mai qu'eles. Fòrça mai. Los corses finiguèron per me far cagar. Marcavi las enganadas dels mèstres e ja que m'agradava pas tròp l'arrogància fafiauda que n'i a qu'estalavan, me geinavi pas per las corregir dobèrtament. Mas quitament a la facultat, una bona mitat valián pas res. Me rementi d'un qu'un jorn de toristas britanics li demandèron quicòm e que vist qu'entendiá pas la question, los mandèt polidament pàisser. Nos expliquèt qu'avián un accent estranh e qu'encapavan pas la sia prononciacion perfiècha. A, la marrida fe francimanda! Ara quand vesi qu'aqueles dessenhs animats coma "Dora l'exploratritz" que los personatges i traduson en dirècte de frasas a l'anglés o al castelhan pels enfants, son doblats per de voses ben parisencas e tristament pas bilingüas, me pensi qu'aicí l'afar es malaürosament pas prèp de se melhorar.

MA TANTA, MA COSINA E IEU A LA FIN DE LAS ANNADAS SETANTA


13 DE SETEMBRE DE 2008 L'EXCLUSIVITAT DE L'EXCLUSION
Acaban de mostrar un reportatge subre la vida nocturna de la capitala chinesa, es a dire la de la joventut rica, en particular al Club8 que pareis qu'es la discotèca de referéncia dempuèi qu'un especialista francés, aprèp n'aver montadas de las Antilhas a Bangkòk en passant per Montcarles, la prenguèt en man. I s'encontran d'òmes d'afars locals, mai que mai d'ancians quadres del Partit comunista, e d'estrangièrs venguts far fortuna dins la ja tresena e lèu primièra poténcia mondiala. Lo complèx, que compta un restaurant dessenhat tot per un artista gallés a la mòda que sabi pas pus cossí se sona e de piscinas sul tech, s'espandís sus unes sièis mila mètres carrats a la cima d'un gratacèl del centre de la metropòli. Evidentament, lo disc-joquei e lo cosinièr son parlaponchuts. Aparentament, de tant qu'aquela boita es populara, es lo quite responsable que decidís qualas seràn las practicas e quora poiràn festejar. Mas aquò lor agrada. Probable qu'un d'aqueles senses d'exclusivitat e de privilègi que compreni pas, forma part del plaser de far la nòça. Segon l'animador musical, aquí se vend de vent. Cresi ben qu'a rason. Quand un client degalha pro d'argent, lo van saludar calorosament, lo fotografian coma s'èra famós e li envian de polidas ostessas cort vestidas per far lega als autres. Del tandís, contunhan de despropriar lo bas pòble pequinés per construire de barris modèrns que los apartaments i se cromparàn a pes d'aur...

12 DE SETEMBRE DE 2008 LETRAS E DRÒLLAS
Aprèp las fotografias, es ora de passar mas letras e cartas postalas a l'escanèr. Totas son servadas dins una bóstia de plastic. Totas dempuèi la primièra que m'envièron fins a la darrièra que recebèri. Caduna amb la seuna istòria, lo seu contèxt, los seus sentiments. Me venon de companhs e d'amiguetas, de la parentalha e de còps que i a tanplan de collègas. Tractan de fotesa o de filosofia, de politica o d'amor, de lanha o de jòia. Representan las raïces de qual ara soi e sens elas seriái pas pus lo meteis. Son aquí per m'escortar ont es que vau, quitament se las legissi gaireben pas jamai. La màger part son de filhas. Per dire la vertat, los òmes escrivon pauc o mal en general. E m'acòrdi mai amb las de l'autre sèxe. Deu èsser mon costat femenin que pren lo dessús que soi luènh del femnassièr que pòdi paréisser als uèlhs vesents de qui me coneis pas pro per me jutjar coma cal. M'agrada l'arma de l'aujam, complicada coma pas dos e pr'aquò plonda e sens bolièras coma l'ocean de la vida umana. Cossí que siá, la caissa es comola e la tasca es granda. Mas cresi que val la pena. Las donadas informaticas non se marcisson. De segur, lo contacte i es pas mas los detalhs que revèla lo zom dobrisson de pòrtas novèlas, una perspectiva diferenta, una mena de quatrena dimension, coma se lo temps d'abans contunhava dins lo futur sens cessar de sègre al cuol. Quand sosqui que n'i a qu'escampan o brutlan lo corrièr personal, pèrdi lo nòrd!

MON PASSAT A L'ESCANÈR


11 DE SETEMBRE DE 2008 DEL FICHATGE AL FLICATGE
Soi al fil qu'auèi tenèm l'onze de setembre e qu'es lo seten aniversari dels atemptats terroristas de Nòva Yòrk mas i a quicòm que me tafura mai que la guerreta santeta d'unes capons musulmans contra una societat americana que totas las bombas e totes los avions fòls empacharàn pas jamai de s'espandir a la rèsta de la planeta. Non, ieu que vòli parlar de la mesa en plaça pel govèrn francés de la basa de donadas personalas que li dison Edvige per espleitacion documentària e valorizacion de l'informacion generala. En aparéncia, non es que l'adaptacion del còrpus dels servicis del rensenhament a las possibilitats novèlas obèrtas per la tecnologia modèrna. Mas en realitat, es un fichatge del monde, quales que sián: sindicalistas, activistas, jornalistas, politicaires, artistas... En resumit, son los que son sol crim es d'aver d'idèas, de vejaires e lo tòrt imperdonable de o far saber. Mas i a mièlhs encara: los delinquents de pus de tretze ans i figuraràn tanben. Mai l'orientacion sexuala! Lo flicatge oficial de las gents organizat pels partisans de l'ancian ministre de l'Interior vengut president de la Republica, l'enemic declarat de las libertats tant individuala coma collectiva, lo perilhós Sárközy. De qué? I a desjà qualque dorsièr amb mon nom dessús? Quin rapid! Colhoni pas que lo foncionament teoric del programa es aqueste e çò pièger es que los gendarmas an pas atendut los deputats per aplicar concretament los precèptes del Big Brother...

10 DE SETEMBRE DE 2008 D'AURAGANS MEDIATICS
Dempuèi Katrina e l'aigatge de Nòva Orleans e davant lo despoder colpable de las autoritats americanas de l'epòca, la premsa internacionala se sasiguèt de la paur que fan nàisser aquelas brofoniás e maitot dels degalhs apocaliptics qu'an costuma de daissar darrièr elas. D'èrsas gigantescas coma lo cais de la làmia del film, d'ostals espalancats coma lo casalon de palha del primièr gorreton del conte, de gents sens res pus ja qu'avián pas grand causa, d'explicacions scientificas amb de simulacions tridimensionalas per illustrar la colèra de maire Natura, de suspens que se sap pas jamai se lo desastre anonciat aurà luòc e que siá clar, dins las proporcions dantescas tan crentadas qu'esperadas... i a çò que cal per apetegar l'audiéncia insadolabla e crudèla, afastigada e compatissenta del mond tot. Las tempèstas se sègon mas pareis que Dieu, l'azard o las condicions meteorologicas — segon qu'òm es teïsta, desfachista o racionalista, — vòlon pas tornar negar Loïsiana jos uèch mètres d'aiga e de brisum. Ara s'apèlan Gustav, Hanna o mai Ike e los expèrts rivalizan de superlatius sensacionalistas e d'alarmisme devinatòri per reténer l'atencion del telespectator mejan. N'i a pas un per salvar l'autre. L'onze de setembre de 2001 marquèt la debuta de l'èra mediatica modèrna. Çò qu'impòrta es pas pus la portada de l'eveniment mas lo seu potencial de regardadís, s'es vendable a l'opinion publica. Mostrar es demostrar. Veire es creire.

9 DE SETEMBRE DE 2008 SÁRKÖ FA PAUR ALS RUSSES
Aquò i es: los russes se'n van! E qual cal mercejar? È ben òc, lo sol e unic president del país dels dreches umans, lo cap de la filha ainada de la santa Glèisa apostolica, catolica e romana, l'esposaire de modèl retirat, lo vacancièr dels mila amics miliardaris e l'istorian del dimenge que coneis l'impossibla inepcia d'Occitània coma se l'aguèsse causada ele meteis, lo grand (amb las talonetas) e bon (amb d'ironia) Nicolas Sárközy. D'unes escriurián mièlhs Николя́ Саркози́. Los tempses càmbian, lo sin demòra. De man de mèstre, l'eròi de tot un pòble en demoliment capitèt d'escartar los maissants roges de Georgia. Enfin, mens Abcazia e Sud-Ossetia. E puèi, pas de seguida. D'aquí un mes, quò es quand Пу́тин e Медве́дев, qu'es pas res mai que lo seu Pinocchio de carn e d'òsses, auràn finit d'installar sos supòstes al cap de las republicas caucasianas novèlas. E puèi, sens contrapartida. Moscòu se defend d'aver violadas las leis internacionalas e doncas a pas l'intencion d'indemnizar las fòrça familhas endoladas e autres desplaçats. Cal pas quichar! L'ongrés de París contunha de far de compromeses amb la morala e sa consciéncia. Los contractes comercials son salves e segurs. Lo gas e lo petròli pissaràn que jamai pus. La democracia val pas grand causa comparada amb lo capitalisme. De soscar que los quites Estats Units cancelèron un mercat tras qu'important en represalhas, cresi que l'Ue s'alunha cada dia mai de çò que deveriá èsser...

8 DE SETEMBRE DE 2008 PROXENETISME E PEDOFILIA
Dissabte, un gojat foguèt arrestat per la polícia lionesa e la tolosana ne prenguèt un autre ièr. Perqué doncas? Aquí: lo primièr, qu'es de Bòsnia e Ercegovina, arribèt a la capitala arpitana i a qualque temps. Lo segond fa lo mèstre a la vila ramondenca. Lo primièr trobèt una domaisèla de setze ans qu'acabava d'escórrer de l'orfanelat e li portèt solaç. Lo segond viajava regularament coma torista pel sud-èst asiatic. Lo primièr aviá una amigueta. Lo segond ensenhava d'escolans. Lo primièr biquegèt la mancipa dins sa cajaròca. Lo segond colleccionava de fòtos d'enfants totes nuds sus son ordinator. Lo primièr forcèt la fugitiva a vendre lo còs e ja qu'ela voliá pas, la sonsiguèt de tustes per que se daissasse far. Lo segond crompava los servicis sexuals de mainatges e d'adolescents e s'entornava trabalhar al país. Lo primièr se ganhèt unes nòu cents èuros amb las setanta doas oradas de violament de la paura drollassa per mantun putassièr sens vergonha. Lo segond s'amusava d'encueissar de pichons e de se far embocar per de ninetas que poirián èsser la sia quita grapaudalha. Mas lo primièr s'enganèt e lo segond tanben. La filha capitèt de s'escapar abans qu'aquela mièja setmanada de martiri venguèsse una vida de resignacion. Las costumas vacancièras suspèctas del pedagòg pedofil se faguèron lèu veire. Probable que ni lo primièr ni lo segond seràn pas los darrièrs. Probable atanplan que l'empresonament es un castig tròp doç.

7 DE SETEMBRE DE 2008 JUNO
Entre los filmes que mai m'agradèron, que son pauques, cresi que "Juno" ven de ganhar sa plaça. L'istòria d'aquela joventa de sètze ans venguda prens sens o voler aprèp sa primièra experiéncia sexuala, m'esmoguèt fòrça. La performança d'actritz de la pichona Ellen Philpotts-Page es impressionanta. De tant que mestreja son ròtle e pòrta la rèsta dels comedians sus las espatlas, sembla d'aver mièg sègle de mestièr darrièr ela. Coma los estatsunidencs d'auèi que se vòlon donar l'aire entendent a res-non-còst, lo personatge qu'interprèta es pas avar de cinisme e de sarcasmes. Pas una replica sens adjectius longasses ni complements de nom demencials. La crotz dels reviraires! D'abitud, çò que d'unes intellectuals d'otra-Atlantic prenon per de finesa d'esperit me fa cagar de bon verai. Pr'aquò, dins la boca d'aquela traça d'adolescenta insolenta e solitària, menfotista e madura, l'arrogància cap plan. Soi de mal contentar, especialament per çò qu'es del cinema, mas de còps que i a, coma amb "Amores perros", "American Beauty", "Breaking the Waves", "Cidade de Deus", "Once", "Diarios de motocicleta" o "The Virgin Suicides", me daissi levar per la poesia d'una òbra intimista e sensuala. Sens oblidar que la banda originala reünís de grops qu'adòri coma los escoceses de Belle & Sebastian. En brèu, l'art a pas finit de crear de belesa a partir de la lagetat umana coma un alquimista fa d'aur amb de plomb.

6 DE SETEMBRE DE 2008 LO GRAND SAUT
Aicí ieu just abans mon primièr saut. Aquò èra en febrièr de 1998, al cap de doas setmanas d'entraïnament a l'Escòla de las tropas aeroportadas, que i aprenguèri a me servir d'un paracasudas, a lo plegar coma cal aprèp l'aterriment, a córrer cargat d'aquel fais fins al ponch de recampament, a sortir d'una carcassa d'avion, a redolar pel sòl per s'eissalancar pas, a sarrar las cambas per s'encalar pas las castanhas per las suspendas... en soma çò de necièra per s'emparadisar pas. Tanben m'aconselhèron de quilhar lo braç esquèr en cas que la tela se dobriguèsse pas per que recobrèssen almens la mòstra aprèp ma mòrt. E puèi, lo jorn meteis qu'arribèrem a l'Etap, un oficièr francés percutiguèt un espanhòl en plen vòl e s'estavaniguèron davant de poder desplegar lo dorsal. S'espotiguèron inconscients. Avián plan d'experiéncia. Quina intrada en matièra! Totes assistiguèrem a la ceremònia funerària. Me soveni que sus la pista, en caminar vèrs lo portaire, n'i aviá que risián nerviosament e d'autres coma ieu que disián pas res. Èra non solament mon despiuselatge dins aquela disciplina mas atanplan mon bateg de l'aire. M'esfoiravi. Me trobavi al bèl mièg de la fila de fòra man e quand alandèron la pòrta, quand aconseguèrem los quatre cents mètres d'altitud, quand mos camaradas desapareguèron a l'orizont e que foguèt mon torn de me ronçar, quitèri de pensar e faguèri lo pas ultim. Aviái pas pus paur.

5 DE SETEMBRE DE 2008 LOS SACS DE PLASTIC
A l'ipermercat que cada setmana i fau mas crompas, ara non balhan mai de sacs de plastic per i botar los produches dedins: los vendon! Per n'aver un de gratuit, cal gastar al pus pauc vint èuros. Dos son trenta, tres quaranta. Si que non, còstan onze centims a l'unitat. Fan mina que tot aquel afar es una accion concreta per contribuir a salvar l'ambient natural. Mentretant, m'agrada pas tròp de dever pagar per de pòchas. Amb aquò que ieu me'n servissi a la sala d'aiga pels escombres e mai a la cosina per la triada selectiva dels descais, vesi pas perqué fa mestièr de suprimir del tot aqueles espleches plan comòdes pel carreg dels aliments e patin cofin. Existisson d'alternativas tant ecologicas coma utilas, coma per exemple la filassa de patana, qu'es biodegradabla, o lo papièr carton, qu'es reciclable e l'estandard industrial als Estats Units. Cresi que lo motiu vertadièr ten mai de veire amb l'interès comercial que lo franc consir environamental. Çò fasent, la direccion de la botigassa s'evita de far present de las borsetas als clients que de segur los prèses, los baissaràn pas! En soma, per aital dire, soi plan sceptic quant a la logica d'aquela revirada. M'es avís qu'es coma se copar lo pè pr'amor d'aver trepada de mèrda. Mas cossí far? I a de còps de pus en pus frequents qu'al nom d'una justa causa, se donan lo drech de far créisser lo profièch de l'entrepresa. Pecaire, la societat neocapitalista sembla d'aver sas rasons que la quita rason sap pas!

4 DE SETEMBRE DE 2008 A ÇÒ DELS TALIBANS
La revista Paris-Match publiquèt mas de fòtos plan polemicas que mòstran de combatents talibans vestits dels efièches e paradant amb los fusilhs d'assaut dels dètz franceses tuats dins un emboscada per las montanhas afganesas. S'òm pòt comprene lo dòl de sas familhas e lo traumatisme que fa nàisser aquela mena d'imatges, sustot que l'estat major de l'armada gallesa es luènh d'èsser irreprochable dins lo debanament de l'operacion murtrièra en territòri enemic, vesi pas tròp çò que i a d'ofensant dins aquel reportatge illustrat. Vertat es que quand signèt son contracte amb las autoritats militaras, cadun dels òmes que perdèron la vida a milanta milas dels seus e del país, ja sabiá qu'en cas de conflicte s'anava sacrificar per d'unes generals de las cinc estelas e son cap suprèm, en Sárközy. Lo risc fa partida del mestièr. S'aurián volgut sèire de nòu oras al pic de las quatre e mièja, aurián causit de trabalhar a la pòsta, non? Los planhi pas. Tanben vos asseguri qu'aqueles sejorns en teatre exterior, çò dison, rapòrtan fòrça. Ensenhavi l'anglés a un grop de cascos blaus de Bòsnia e lo manten de la patz èra pas la primièra de sas motivacions. Planhi sonque lor edat. Levat un briscard, èran pas que soldatons. Mas coma o revèla lo jornalista per se justificar, los terroristas musulmans son "de guerrièrs aguerrits a la guèrra guerrilhièra".

3 DE SETEMBRE DE 2008 CIARRAÍ
Amb aquesta fòto, presa en qualque part al comtat de Ciarraí, al sud-oèst de l'illa d'Irlanda, i a quicòm coma mièja decennia, me son revenguts d'imatges d'un bonaür intens. Sabi pas pus ont èra, Trá Lí o probablament lo pòrt d'an Daingean. Lai èri amb ma companha savoiarda, qu'èrem ja fòrça intims. Las doas annadas que nos coneissiam avián bastat per crear de ligams d'amistat especials. Aquò s'escai pro quand d'estrangièrs fan sòuca fòra país. M'agrada la fisança dels que ne son dignes. Nos i èrem gandits en carri de la capitala dublinesa en passant per Cill Chainnigh e sos ostals dels teches clujats. Pareis qu'es una vila de las fòlas, que los faches divèrses mai estranhs i sòlon aver luòc, çò me contèron del temps qu'abitavi a Nás na Rí. Mas onèstament, constatèri pas res jamai que de plan normal per una ciutat modèrna. Sophie e ieu podiam dormir dins lo mesme lièch sens paur ni vergonha e ça que la lo monde sempre soscavan que nos frequentavam. Las causas del còr semblan totjorn d'amor, qué qu'òm faga. Me brembi que lo pòble cèlta anava votar per via referendària sus son futur dins l'Union europèa e de segur, crosavam los dets per que decidiguèssen de renovelar sos engatjaments amb la rèsta del continent. Grand gaug qu'aital foguèt! Sèm fraires, non? Las familhas son pas fachas per se despartir. Cossí que siá, la peninsula nos meravilhèt e la calor de las gents e dels pubs nos consolèt de la plujòta que tombèt de contunha.

2 DE SETEMBRE DE 2008 LO PERILH RUS
Mentre mai de la mitat dels poloneses creson que Russia es tan perilhosa per son territòri coma l'Union sovietica, los dirigents politics continentals, Barroso, Sárközy, Merkel e Brown en tèsta, se cagan a las cauças. Gausan pas res dire de mal a Moscòu de paur de vexar lo provesidor de gas natural de l'Ue. Cossí far? Quand l'interès economic pren lo pas sus la morala, òm es en drech de se pausar la question de saber çò qu'arriba a l'idèa meteissa d'Euròpa. Abandonar lo pòble georgian al seu triste sòrt coma s'èra pas digne d'èsser respectat e defendut, aquò's una vergonha de las piègers. Es una traïson. D'aquel temps, Пу́тин, lo se disent eròi del reviscòl, salva un tropèl de jornalistas de las arpas d'una tigre e los abitants de Tbilissi fan lo passacarrièra amb de bandierassas blavas de las dotze estelas jaunas. Seriái plan curiós de veire las tropas de l'armada roja dintrar a Varsòvia. Me demandi se las poténcias occidentalas tanben farián mina de res, coma quand los soldats d'un cèrt elegit austriac d'Alemanha envasiguèron e mai anexèron Checoslovaquia just abans la segonda guèrra mondiala e que de París a Londres, degun boleguèt pas lo det pichon per empachar la catastròfa umana que ja se perfilava a l'asuèlh. Me demandi per qui son fachas las leis internacionalas e me demandi s'un país qu'aital se'n fot, pòt impunidament contunhar d'èsser un dels membres permanents de l'Ònu...

LO PAÍS ONT S'ENCONTRA TOT UN PÒBLE


1ÈR DE SETEMBRE DE 2008 LO COPACAP BÈLGA
Belgica va finir per far secession! Lo rei e los ministres auràn bèl prometre la luna als onze milions de personas que compausan aquel estat quasi bicentenari, cresi pas que bastarà per empachar que l'ostal d'otra-Quiévrain lèu s'abausone coma un castèl de cartas. Cal dire que l'arrogància dels francofòns, que comencèt amb la revolucion de 1830 e s'es contunhada fins ara, ajuda pas tròp a salvar los mòbles. Los reportatges sus plaça senhan quicòm de plan revelador: los flamencs se pòdon en general exprimir dins lo dialècte de París mentre los valons ignòran lo neerlandés. Malaürosament, aquò's luènh d'èsser novèl e encara mens estonant quand un sondatge recent indica que lo cinquanta sièis del cent dels parlafranceses se pronóncian en favor d'una anexion a la republica d'enbàs. Los quites elegits, que deuriàn mostrar l'exemple, capitan pas que d'enverinar lo conflicte e d'exacerbar lo sentiment nacionalista dels uns e dels autres. Me rementi d'una scèna a la comuna d'una vila del nòrd que gaireben totes an l'olandés per lenga mairala. Un parelh de parents venguts d'una província miègjornala aviá marcada sa filha a l'escòla locala e pasmens exigissiá que los mèstres li ponchunèssen la classa! L'afar fasiá polemica e lo cònsol e sos conselhièrs municipals ne debatián. Puèi qué pensar de la liegesa Alizée Poulicek, la miss d'aquesta annada, que compren manco pas l'idiòma de sièis de sos compatriòtas sus dètz e respond en francimand?